Jump to content

Divata

Gikan sa Wikipedia, ang gawasnong ensiklopedya
Tagno sa Diwata Agusan image (900–950 AD) nadiskobre kaniadtong 1917 sa daplin sa suba sa Wawa Esperanza, Agusan del Sur, Mindanao. Girespeto sa mga tawo isip hulagway sa Diwata, karon kini naa sa the American Field Museum

Ang Divata (usahay gisulat nga Duwata, Dewata, Ruwata, Diya, Dewa, ug uban pang susamang ngalan) usa ka karaang termino para sa Diwata, nga usa ka pangkalahatan at gender-neutral nga pulong nga gigamit sa Pilipinas alang sa mga dios, diyosa, espiritu sa kinaiyahan, nympha, ug mga ada ug engkantada. Ang ubang espiritu nga wala gayud nahimong tawo lahi ang pagtawag sa pipila ka etnolinguistikong grupo ingon diwata, nga mahimong magsugod sa yano nga mga espiritu nga nagbantay sa mga butang, tanom, hayop, o lugar hangtod sa mga dios nga nagrepresentar sa abstraktong konsepto ug natural nga mga panghitabo, ingon man sa mga langitnon nga binuhat nga kabahin sa pantheon.. [1][2] [3][4] [5]

Etimolohiya

[usba | usba ang wikitext]

Ang termino nga divata (ug ang mga kadugtong niini sama sa dewatu, duwata, diya, dwata ) naggikan sa Sanskrit nga pulong nga devatā (देवता) o deva (देव), nga nagkahulogang "diyos" o "diyos nga binuhat". Kini nga panulundon sa pinulongan gipasangil sa dili direkta nga pagbayloay sa kultura tali sa Pilipinas ug Habagatang Asya, nga gipataliwad-an pinaagi sa Hindu-Buddhist nga mga politiko sa maritime Southeast Asia sama sa Srivijaya Empire ug sa Majapahit Empire . Sa Tagalog, ang kalambigit nga pulong diwa nagpasabut nga "espiritu" o "esensya", nga nagpasiugda sa espirituhanong konotasyon.

Popular nga paghulagway sa usa ka Diwata, ni Maria Sinukuan usa ka sikat nga diwata sa Filipino nga mitolohiya ug sugilanon.

Mga Kinaiya

[usba | usba ang wikitext]

Ang mga Divata gituohan nga nagpuyo sa lain-laing mga dapit ug kahimtang sa kinaiyahan ug espirituhanong kalibutan. Ang ilang mga katungdanan ug mga kinaiya nagkalahi-lahi kaayo:

  • Mga espiritu sa kinaiyahan: mga magbabantay sa mga kahoy, suba, kabukiran, o mga hayop.[6]
  • Mga engkantada at engkantado: Sa modernong Tagalog, ang diwata nagpasabot ug engkantada o engkantado o nymph. Nagpasabot kini ilabina sa mga espiritu sa kinaiyahan ug mga engkanto nga adunay talagsaong katahum, sama ni Maria Makiling.[7][8]
  • Mga diyos sa mga abstract nga konsepto: sama sa abunda, gubat, o kahimsog.[9]
  • Mga sakop sa pantheon — mga diyos nga gipasidunggan sa pipila ka mga etnikong grupo, kasagaran adunay mga komplikadong ritwal ug halad.[10]

Samtang ang uban nga divata buotan ug ginatawag alang sa panalipod ug panalangin, ang uban kay may kalibog o dautan, ug kinahanglan pasagopon pinaagi sa mga ritwal nga halad.[11]

Diwata - mga Espiritu sa Kinaiyahan ug mga bathala o diyos

[usba | usba ang wikitext]


Sa pipila ka mga pangkat-etniko, ang mga espiritu o diyos nga diwata. Kini nga mga espiritu mahimong:

  1. Yano nga mga espiritu nga nagbantay sa usa ka butang, tanom, hayop, o lugar,[12][13]
  2. Mga diyos nga nagrepresentar sa mga abstract nga konsepto o natural nga mga panghitabo,[12][14]
  3. Mga diyos nga sakop sa usa ka grupo sa mga bathala o diyos (pantheon).[15][16]

Ang mga diwata gitawag usab sa lain-laing mga ngalan sama sa dewatu, divata, duwata, ruwata, dewa, dwata, ug diya sa nagkalain-laing mga pinulongang Pilipino. Ang pulong nga diwa sa Tagalog (nagpasabot og "espiritu" o "diwa") naggikan sa Sanskrit nga devata (देवता) o devá (देव), nga nagpasabot og "diyos" o "taga-langit". Ang ngalan nga diwata bunga sa paghiusa sa Hindu-Budistang pagtuo pinaagi sa dili direktang koneksyon sa Pilipinas ngadto sa Habagatan nga Asya pinaagi sa Srivijaya ug Majapahit.[12][17]

Bisan pa, nagkalahi-lahi kung unsang matang sa mga binuhat ang giisip nga diwata depende sa pangkat-etniko. Sa pipila ka mga pangkat-etniko sama sa B'laan, Cuyonon Visayan, ug Tagalog, ang Diwata nagtumong sa labawng diyos sa ilang pantheon, mao nga adunay nagkalain-laing mga tawag para sa mga espiritung dili tawo.[12][18][17]

Ang mga Diwata Sa mitolohiya sa Pilipinas nagtumong sa mga diwata, mga espiritu sa kinaiyahan, mga binuhat sa langit, ug mga mitolohikal nga bathala. Sa lumad nga relihiyon, kini partikular nga nagtumong sa mga celestial nga binuhat ug mga espiritu sa kinaiyahan nga wala gayud mahimong tawo. Kini nga mga espiritu mahimong gikan sa mga tigbantay sa mga butang, tanom, o hayop hangtod sa mga diyos nga nagrepresentar sa mga natural nga kusog, abstract nga mga konsepto, o bisan pa mga diyos sa usa ka pantheon.[19][20] [21]

Sa Mitolohiya sa Pilipinas

[usba | usba ang wikitext]

Sa Philippine mythology, ang mga Diwata nagtumong sa mga engkanto, espiritu sa kinaiyahan, langitnong binuhat, ug mga diyos sa mitolohiya. Sa relihiyong-bayan, kini nagtumong sa mga langitnong binuhat ug mga espiritu sa kinaiyahan nga wala pa nahimong tawo. Kini nga mga espiritu mahimong magbantay sa mga butang, tanom, hayop, o mga diyos nga nagrepresentar sa mga pwersa sa kinaiyahan, mga abstract nga konsepto, o mga diyos sa pantheon.[22][23][24][17] Ang Pag-Diwata usa ka ritwal sa pagdayeg, pagtahod, ug pagsimba sa mga diyos ug espiritu sa kinaiyahan.[25]

Ang modernong pagsabot sa mga Pilipino bahin sa “diwata” naglakip sa mga kahulugan sama sa engkanto, musa, nymph, dryad, o bisan diyos (lalaki o babaye).[26][27] Ang pulong gituohang gikan sa Sanskrit nga “devata” (diyos).[28] Sa mga sugilanon ug mitolohiya, ang mga Diwata kasagaran nga may kalabutan o gihiusa sa mga engkanto nga gitawag og lambana.[29][30][31] Sa modernong Tagalog, ang diwata nagpasabot ug engkanto o nymph. Kini nagtumong sa mga espiritu sa kinaiyahan nga talagsaon ug matahom, sama ni Maria Makiling.[32][33]

Ang mga espiritu nga wala pa nahimong tawo gitawag sa ubang mga etniko nga diwata. Kini nga mga espiritu mahimong gikan sa mga espiritu nga nagbantay sa usa ka walay kinabuhi nga butang, tanom, hayop, o lugar,[note 1] ngadto sa mga diyos nga nagpersonipikar sa mga abstract nga konsepto ug natural nga panghitabo,[note 2] ngadto sa mga diyos nga kabahin sa usa ka pantheon.[note 3]

Gitawag usab sila nga dewatu, divata, duwata, ruwata, dewa, dwata, diya, ug uban pa, sa lain-laing mga pinulongan sa Pilipinas (lakip na ang Tagalog diwa, nga nagpasabot “espiritu” o “esensya”); tanan gikan sa Sanskrit devata (देवता) o devá (देव), nga nagpasabot “diyos”. Ang mga ngalan resulta sa paghiusa sa mga tinuohan sa Hindu-Buddhist tungod sa dili direkta nga kulturang pag-ila tali sa Pilipinas ug South Asia pinaagi sa Srivijaya ug Majapahit.[10][34]

Apan, nagkalahi ang mga entidad nga gituohang diwata depende sa etnikong grupo. Sa pipila sama sa B'laan, Cuyonon, Visayans, ug Tagalog, ang Diwata nagtumong sa labing gamhanang magbubuhat sa ilang pantheon,[note 4] ug lain nga mga termino gigamit alang sa mga dili-tawo nga espiritu.[10][34][note 5] Sama sa mga espiritu sa kaliwatan, ang diwata gitahod sa paggamit sa mga mahuyang nga tawag sa pagka-pamilya kung tawgon diretso, sama sa apo (“tigulang”) o nuno (“apohan”).[34][35]

Mga rehiyonal nga baryasyon

[usba | usba ang wikitext]

Ang konsepto sa divata konektado sa mas halapad nga tradisyon sa Habagatang Sidlakang Asya bahin sa mga espiritu sa kinaiyahan ug mga diyos nga may mga ngalan nga naggikan sa Sanskrit:

  • Sa Indonesia, ang mga Dewata mao ang mga diyos ug espiritu sa Balinese Hinduismo, nga gitawag sa mga ritwal ug konektado sa mga natural nga dapit.[36]
  • Sa Java ang mga Dewi mao ang mga diyosa (pananglitan si Dewi Sri, ang diyosa sa humay) nga may kalabutan sa abunda ug agrikultura.[37]
  • Sa Malaysia ug Brunei, ang pulong nga Dewa nagpasabot og mga diyos ug sobrenatural nga binuhat, kasagarang konektado sa pre-Islamikong animismo ug impluwensya sa Hindu-Budista.[38]

Kini nga mga kapareho nagpasabot sa pinagsamang Austronesian ug Indic nga mga ugat sa kosmolohiya sa Pilipinhon nga divata, samtang gipasiugda usab ang ilang talagsaong pag-uswag sulod sa lokal nga mga mitolohiya.

Sincretismo

[usba | usba ang wikitext]

Sa pag-abot sa mga ideya sa Hindu-Budismo sa prekolonyal nga Pilipinas, ang pulong divata nakasuyop sa mga impluwensya sa kosmolohiya sa Habagatan ug Habagatang Sidlakang Asya.[39] Sa pagsulod sa Islam sa Mindanao ug Kristiyanismo panahon sa kolonyalismong Kastila, daghang diwata/divata ang gihubad pag-usab, gihimo’g demonyo, o gisagol sa mga santos Katoliko ug mga kustombre sa relihiyosong katawhan.[40] Sa panahon sa mga Kastila, ang mga diwata gisagol sa mga duwende ug engkantada sa mitolohiya ug folklore sa Europa, ug gitagaan og mga ngalan sama sa duende (demonyito o ungo), encantador o encanto ("mananambal sa engkanto"), hechicero ("mangkukulam"), sirena ("mermaid"), o maligno ("daotang espiritu").[10][41][42] Sa mga Islamisadong grupo etniko sa Pilipinas, kini nga mga espiritu sa kinaiyahan kasagarang gitawag nga jinn o saitan, tungod sa impluwensya sa Islamic mythology.[41][43][44] 🟣 Waray Translation

[usba | usba ang wikitext]
  • Okay Ka, Fairy Ko!, ( transl. okay ka, akong engkanto!) usa ka serye sa komedya sa sitwasyon sa telebisyon nga pantasya (nga adunay mga adaptasyon sa pelikula) nga nagtuyok sa usa ka mortal nga lalaki nga naminyo sa diwata .
  • Ang Amaya, usa ka makasaysayanong serye sa telebisyon bahin sa prekolonyal nga Pilipinas. Gihulagway niini ang diwata isip mga diyosa.
  • One Day Isang Araw , fantasy anthology series episode nga giulohan og "Ang Huling Diwata" (The last fairy) about a fairy as god of a river and pond
  • Ang Encatadia, usa ka Filipino fantasy franchise sa tv series nga naghulagway sa mga diwata isip usa ka lumba sa matriarchal nga matahum nga mga engkanto
  • Elemento, telebisyon docudrama horror anthology series nagpakita sa usa ka diwata sa suba nga gitunglo tungod sa paghigugma sa usa ka mortal nga tawo
  • Ang Diwata (1987), usa ka salida sa direksyon ni Tata Esteban ug gisulat ni Rei Nicandro nagpakita sa tinumotumo nga kinabuhi sa mga bathala. Ang aktres nga si Olga Miranda ang nagdula sa panguna nga papel, kauban ang uban pang cast nga sila Lala Montelibano, Dick Israel ug George Estregan.
  • Indio, usa ka serye sa telebisyon nga adunay bida nga anak sa usa ka mortal nga lalaki ug usa ka diwata nga babaye.
  • Ang Super Ma'am (internasyonal nga titulo: My Teacher, My Hero ) usa ka serye sa drama sa telebisyon sa telebisyon nga aksyon fantasy nga adunay usa ka diwata sa higayon nga ang usa ka diyosa gipaubos ingon usa ka engkanto ug ingon usa ka espiritu nga giya alang sa nanguna nga bayani.
  • Juan Dela Cruz (2013) Ang serye sa drama sa telebisyon sa Pilipinas nagpakita sa anito isip daotang diyos ug diwata isip maayong mga engkanto

Mga pakisayran

[usba | usba ang wikitext]
  1. ↑ Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. ISBN 978-1-4629-0983-4
  2. ↑ "diwata – Wiktionary". Retrieved 2025-10-05.
  3. ↑ "Diwata – Tagalog.com Dictionary". Retrieved 2025-10-05.
  4. ↑ Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. ISBN 978-1-4629-0983-4
  5. ↑ "Diwata – Lingvanex Dictionary". Retrieved 2025-10-05.
  6. ↑ Eugenio, Damitila Ramos (1994). Philippine Folk Literature: The Myths. University of the Philippines Press. pp. 55–60. ISBN 9789715420617.
  7. ↑ Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. ISBN 978-1-4629-0983-4
  8. ↑ Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007
  9. ↑ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Jocano1969
  10. 1 2 3 4 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Scott1994
  11. ↑ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Demetrio1991
  12. 1 2 3 4 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :1
  13. ↑ Royle, Stephen (2018-11-30). "Tips from the blog XI: docx to pdf". doi.org. Retrieved 2025-03-16.
  14. ↑ Royle, Stephen (2018-11-30). "Tips from the blog XI: docx to pdf". doi.org. Retrieved 2025-03-16.
  15. ↑ Royle, Stephen (2018-11-30). "Tips from the blog XI: docx to pdf". doi.org. Retrieved 2025-03-16.
  16. ↑ Scott, William Henry (2004). Barangay: sixteenth century Philippine culture and society (5. pr ed.). Manila: Ateneo de Manila Univ. Pr. ISBN 978-971-550-135-4.
  17. 1 2 3 Royle, Stephen (2018-11-30). "Tips from the blog XI: docx to pdf". doi.org. Retrieved 2025-03-16. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":3" defined multiple times with different content
  18. ↑ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :2
  19. ↑ "Diwata – Tagalog.com Dictionary". Retrieved 2025-10-05.
  20. ↑ Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. ISBN 978-1-4629-0983-4
  21. ↑ "Diwata – Lingvanex Dictionary". Retrieved 2025-10-05.
  22. ↑ Eslit, Edgar R. (2023-06-20). "Illuminating Shadows: Decoding Three Mythological Veil of Mindanao's Cultural Tapestry". doi:10.20944/preprints202306.1412.v1. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  23. ↑ "People: January/February 2025". Default Digital Object Group. 2025-01-06. doi:10.1044/leader.ppl.30012025.members-news-january.14. Retrieved 2025-01-24.
  24. ↑ Owen, Norman G. (February 1998). "Historical Dictionary of the Philippines. By Artemio R. Guillermo and May Kyi Win . Lanham, Md.: The Scarecrow Press, 1997. xi, 363 pp. $62.00". The Journal of Asian Studies (in English). 57 (1): 273–275. doi:10.2307/2659094. ISSN 0021-9118. JSTOR 2659094.
  25. ↑ Scott, William Henry (2004). Barangay: sixteenth century Philippine culture and society (5. pr ed.). Manila: Ateneo de Manila Univ. Pr. ISBN 978-971-550-135-4.
  26. ↑ Andrews, Roy Chapman (1916). [Mammal field catalog]. [s.n.] doi:10.5962/bhl.title.147302.
  27. ↑ Afanasyeva, N. D. (2022-03-28). "The Third Skvortsov Readings". Concept: Philosophy, Religion, Culture. 6 (1): 170–172. doi:10.24833/2541-8831-2022-1-21-170-172. ISSN 2619-0540.
  28. ↑ Daniélou, Alain (1991). The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series. Rochester: Inner Traditions International, Limited. ISBN 978-0-89281-354-4.
  29. ↑ admin (2019-10-05). "Entering Lambana's mythical realm". PeopleAsia (in English (America)). Retrieved 2025-03-15.
  30. ↑ Clark, Jordan (2016-03-03). "The Diwata of Philippine Mythology | Ancestors, Spirits, & Deities". The Aswang Project (in English (America)). Retrieved 2025-03-15.
  31. ↑ www.wisdomlib.org (1970-01-01). "Lambana: Significance and symbolism". www.wisdomlib.org (in English). Retrieved 2025-03-15.
  32. ↑ Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. ISBN 978-1-4629-0983-4
  33. ↑ Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007
  34. 1 2 3 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named hislop
  35. ↑ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named kroeber
  36. ↑ Covarrubias, Miguel (1937). Island of Bali. Alfred A. Knopf. pp. 220–225.
  37. ↑ Geertz, Clifford (1960). The Religion of Java. University of Chicago Press. pp. 30–35.
  38. ↑ Endicott, Kirk (1992). An Analysis of Malay Magic. Oxford University Press. pp. 55–60.
  39. ↑ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Junker1999
  40. ↑ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Rafael1988
  41. 1 2 Michael L. Tan (2008). Revisiting Usog, Pasma, Kulam. University of the Philippines Press. ISBN 9789715425704.
  42. ↑ Cynthia A. Strong & David K. Strong (2006). "Dwarves, Elves, and Vampires: An Exploration of Syncretism in Metro Manila". In Gailyn Van Rheenen (ed.). Contextualization and Syncretism: Navigating Cultural Currents. Evangelical Missiological Society No. 13. William Carey Library. ISBN 9780878083879.
  43. ↑ Clifford Sather (2006). "Sea Nomads and Rainforest Hunter-Gatherers: Foraging Adaptations in the Indo-Malaysian Archipelago – The Sama-Bajau". In Peter Bellwood; James J. Fox; Darrell Tryon (eds.). The Austronesians: Historical and Comparative Perspectives. ANU E Press. pp. 257–264. ISBN 9781920942854.
  44. ↑ Hanafi Hussin (2010). "Balancing the Spiritual and Physical Worlds: Memory, Responsibility, and Survival in the Rituals of the Sama Dilaut (Bajau laut) in Sitangkai, Tawi-Tawi, Southern Philippines and Semporna, Sabah, Malaysia" (PDF). In Birgit Abels; Morag Josephine Grant; Andreas Waczkat (eds.). Oceans of Sound: Sama Dilaut Performing Arts. Göttinger Studien zur Musikwissenschaft Volume 3.
  1. ↑ pananglitan, Nuno sa punso, usa ka gamay nga anito nga nagpuyo sa punso; ug Dayang Masalanta, ang Tagalog diwata sa Mount Makiling
  2. ↑ pananglitan, Mayari, ang Tagalog nga diyosa sa bulan; Barangaw, ang Bisayang dios sa balangaw; ug Makapatag, ang Bisayang dios sa panimalos
  3. ↑ pananglitan, Bathala, ang punoan nga diyos sa mga Tagalog; Magbabaya, ang labing hataas nga magbubuhat sa Lumad; ug Pilandok, trickster spirit sa Maranao
  4. ↑ Ang mga Tagalog nagkalahi tali sa Diwata, ang unibersal nga labaw nga binuhat, ug Bathala, ang ilang kaugalingong diyos sa kinabuhi (Hislop, 1971)
  5. ↑ Ang labing kasagarang ngalan alang niining mga espiritu sa nagkalain-laing mga etnikong grupo sa Pilipinas mao ang diwata o anito. Ang ubang ngalan o espesipikong matang sa diwata naglakip sa fieu awas, kahoynon (B'laan); mahomanay, tahamaling (Bagobo); panya'en (Batak); tawong lipod, magindara (Bikol); magtitima, tawo sa talonan (Bukidnon); aled (Gaddang); annani (Ibanag); bakayauwan, monduntug, palasekan, pili, pinading (Ifugao); mangmangkit, katataoan/katawtaw-an, kibaan, litao (Ilocano); apdel, sasailo (Itneg); tumungaw (Kankana-ey); laman labuad, manglilili (Kapampangan); kama-kama/kamakaon (Karay-a); tuglinsau, tagbusau, mandangum (Mandaya); andagaw (Mangyan); tawagenen, manaog (Manobo); karibang (Maranao); kaybaan (Pangasinan); kamanan-daplak (Sambal); dayamdam, piritay (Tagalog); tawo sa talonan (Tagbanwa); lewenri, bawa, katao/kataw, tumawo/tamawo, tawong lupa (Visayan); ug guban-on, digkusanon, dalaketnon (Waray).
Cite error: <ref> tags exist for a group named "note", but no corresponding <references group="note"/> tag was found
Gikuha gikan sa "https://ceb.wikipedia.org/w/index.php?title=Divata&oldid=37014978"