Difference between revisions of "Abyad"

Jump to navigation Jump to search
9 bytes removed ,  07:15, 17 Marso 2011
m
robot Gimodipikar: de:Abdschad; cambios triviales
m (r2.5.1) (robot Gimodipikar: de:Abdschad-Zahlendarstellung)
m (robot Gimodipikar: de:Abdschad; cambios triviales)
[[ImagePayl:Phoenicianletters.png|250px|thumb|Ang unang lima ka letra sa pinisyanong abjad. Gikan sa tuo ngadto sa wala ang A (giisip nga pinapiit nga pahunong), B, G, D, H.]]
Ang '''abyad''' usa ka matang sa [[sistema sa pagsulat]] nga ang matag simbolo alang sa usa ka [[patingog]]. Ang magbasa mao na ang mopuno sa mga tukmang [[katingog]]. Usa kini ka tawag nga giawhag ni [[Peter T. Daniels]] <ref> Daniels, Peter T., et al. eds. ''The World's Writing Systems'' Oxford. (1996), p.4.</ref> aron sa pagpuli sa duha ka termino nga '''kapatingogan''' kun '''alpabetong patingog''' kun '''silabaryo''' aron pagpasabot sa banay sa mga pagsulat nga gitawag nga [[Kasadpang Semitikanhon]]. Ang ubang mga lingwista moapil sa Kasadpang Semitikanhon nga usa ka matang sa alpabeto, samtang ang uban mobahin niini isip usa ka lahi nga sistema sa pagsulat ug ang uban motan-aw niini nga talagsaong matang sa silabaryo. Sa pagkagamit ang mga abjad usahay naa'y pulong nga "alpabeto" sa ilang ngalan sama sa "[[Pinisyanong alpabeto]]" ug "[[Arabikong alpabeto]]".
 
 
 
== Etimolohiya ==
Ang kini nga sistema mikuha sa iyang ngalan gikan sa Inarabo nga pulong alang sa alpabeto nga gikan sa unang upat ka mga letra sa [[Arabikong alpabeto]] sa labawng daang [[Arabikong alpabeto#Abjadīng pagkahan-ay|abjading pagkahan-ay]] sama sa Kinatsilang pulong nga "alpabeto" nga gikan sa mga ngalan sa unang duha ka letra sa <!-- Hebreyong alpabeto (aleph ug bet) --> [[Griyegong alpabeto]] ([[Alpha (titik)|alpha]] ug [[Beta (titik)|beta]]).
 
== Kagikan ==
[[ImagePayl:Ba`alat.png|thumb|275px|Usa ka Karaang Sinaitikong pagsulat nga naa'y pasabot nga 'ngadto kang Baalat'. Ang linya nagdagan gikan sa walang ibabaw ngadto sa ubos nga wala ug gisulat nga ''mt l b<sup>c</sup>lt''.]]
Ang tanang nailhang abjad sakop sa [[Semitikanhong alpabeto|Semitikanhong banay sa mga pagsulat]]. Kani nga mga pagsulat gituohang gikan sa [[Tunga-tungang Panahon sa Bronse nga mga alpabeto#Ang Karaang Sinaitikong pagsulat|Karaang Sinaitikong alpabeto]] (gibana-banang kaniadto pang mga 1500 BK) nga gituohang gikan sa [[Ehiptohanong heroglipo]]. Ang abjad labawng sayon gayod kaysa karaang heroglipo. Ang gidaghanon sa mga glipo gipagamyan samtang nagkadako ang pagkalibog ini.
 
Ang unang abjad nga mikatap ang paggamit mao ang [[Pinisyanong alpabeto|Pinisyanong abjad]]. Lahi sa mga uban nga pagsulat niadtong panahona sama sa [[Kunipormang pagsulat|Kuniporma]] ug Ehiptohanong heroglipo, ang Pinisyanong pagsulat naglangkob lamang ug duha ka dosena ka mga simbolo. Kini nakapahimo sa pagsulat nga daling kat-onon ug ang mga Pinisyanong mga magpapatigayon magdala ining pagsulat bisan asa sila moadto. Maong ang Pinisyano nakapamugna og mga lain-laing mga sistema sa pagsulat sama sa [[Griyegong alpabeto]] ang unang "tinuod" nga alpabeto, ug ang [[Aramikong alpabeto|Aramiko]] nga usa ka labing ginamit nga abjad. Ang Griyegong alpabeto nausab ug giusab nga nahimong mga makabag-ong kasadpanong mga alpabeto sama sa [[Linatin nga alpabeto|Linatin]] ug [[Sirilikong alpabeto|Siriliko]] samtang ang Aramiko nahimong ginikanan sa mga bag-ong abjad ug mga abugida sa Asya.
 
Ang Aramiko mikatag sa Asya ug naabot sa Indiya nga nahimong [[Brahmi]] nga mao ang gininkanan nga abugida sa kasagarang makabag-ong mga Indiyano ug Habagatang Sidlakang Asyang mga pagsulat. Sa Tunga-tungang Sidlakan ang Aramiko ang hinungdan sa pagbutho sa [[Hebyerong alpabeto|Hebreyo]] ug [[Nabateyanong alpabeto|NabateyanoNabateyanong]]ng abjad nga mao-mao gihapon og porma sa Aramikong mga titik. Dili pa klaro kon ang Arabikong abjad gikan ba sa Nabateyano kun sa ''Syriac''.
 
== Dili hingpit nga mga abjad ==
[[ImagePayl:Arabic albayancalligraphy.svg|thumb|250px|Usa ka panaglitan sa Arabikong pagsulat, dili hingpit nga abjad. (ang gisulat nagbasa nga "Al-Arabiyya", pasabot "ang Arabiko")]]
 
Ang mga "dili hingpit" nga mga abjad naay mga sulat alang sa katingog, opsyonal nga diyakritiko alang sa katingog kun ang duha. Ang tawag nga "hingpit" nga abjad nagpasabot sa ma pagsulat nga walay ilhanan alang sa mga katingog. Hinuon kadaghanan sa makabag-ong mga abjad sama sa [[Arabikong alpabeto|Arabiko]], [[Hebreyong alpabeto|Hebreyo]] (bisan ang Karaang Hebreyo usa ka hingpit nga Abjad), ang [[Aramikong alpabeto|Aramiko]] ug [[Avestanong alpabeto|Avestano]], mga '''"dili hingpit"''' nga mga abjad, naa usab silay mga ilhanan sa ubang mga katingog nga poneo. Usa ka panaglitan sa hingpit nga abjad mao ang [[Pinisyanong alpabeto|Pinisyano]].
Daghang mga dili Semitikanhong pinulongan sama sa binisaya ang mamahimong masulat nga walay katingog, apan kon susama sa iningles lisod bisan daghan sa mga pulong ang mabasa. Daghang mga Uropanhong mga pinulongan ang mawagtangan og batadilan-ong kahibaloan sama sa ''gender'', ''case'', ug/kun ''number''.
 
== Reperensya ==
* Wright, W. (1971). A Grammar of the Arabic Language, 3rd ed., Cambridge University Press, v. 1, p. 28. ISBN 0-521-09455-0.
 
== Sumpay sa gawas ==
* [http://www.ancient-hebrew.org/6_04.html Actual photo of the specimen of Proto-sinaitic script]
{{Template:Mga sistema sa pagsulat}}
 
[[CategoryKategoriya:Sistema sa pagsulat]]
 
{{Template:Mga sistema sa pagsulat}}
 
[[ar:أبجد]]
[[cs:Souhláskové písmo]]
[[da:Abjad]]
[[de:Abdschad-Zahlendarstellung]]
[[en:Abjad]]
[[es:Abyad]]
138,802

edits

Menu sa nabigasyon