Pilipinong Amerikanhon

Gikan sa Wikipedia, ang gawasnong ensiklopedya
Filipino Americans
Mga Pilipinong Amerikano
PhilippinesUnited States
Census Bureau 2000, Filipinos in the United States.png
Mapang naghulagway sa mga Pilipino sa Tinípong Bángsà, sumala sa Sensus 2000
Sumada sa kamulupyohan
4.2 milyon (2019)[1]
Mga rehiyon nga adunay daghang kamulupyohan
Kasadpang Estados Unidos, Hawaii, labi na sa kaulohan nga mga dapit ug bisan asa 'niadtong 2010
California 1,651,933[2]
Hawaii 367,364[2]
Texas 194,427[2]
Washington 178,300[2]
Nevada 169,462[2]
Illinois 159,385[2]
New York 144,436[2]
Florida 143,481[2]
New Jersey 129,514[2]
Virginia 108,128[2]
Mga Pinulongan
Iningles (Amerikano, Pinoy),[3]
Tinagalog (Filipino),[3][4]
Iniloko, Pangasinan, Kapampangan, Bikol, Binisaya (Sinugboanon, Hiligaynon, Winaray, Tsinabakano), ug uba'ng Mga pinulongan sa Pilipinas[3]
Kinastila, Intsik (Minnan ug Fujien)[5][6]
Mga Pagtuo
65% Katoliko
21% Protestantismo
8% Wala'y Relihiyon
1% Budismo[7]
Adunay kalabotan nga pundok-etiko
Mga Pilipinhon sa gawas-nasud
Pilipinhong Awstralyanhon

Ang sinultiang Pilipinong Amerikano, Pilipino-Amerikanhon kun Pilipinhon–Estadounidense (sa Iningles; Fil-Am kun Filipino American)[8] mahimong magtumong sa mosunod:

  • Pilipinhon nga gihimugso sa Tinípong Bángsà (United States oUS);
  • Pilipinhon nga gihimugso sa mga yutang-sakop sa US, lakip na ang Puerto Rico;
  • Pilipinhon nga nagbag-o sa ilahang pagkalungsoranon ngadto sa pagka-Amerikano ug sa ulahi mipili sa pagpasig-uli sa pagka-Pilipino pinaagi sa pagbawi/pagkab-ot niini (Petition for Re-Acquisition/Retention of Philippine Citizenship);
  • Pilipinhon nga aduna'y mga ginikanan nga Amerikano ug Pinoy;
  • Pilipinhon nga aduna'y Filipino-American o Fil-Am nga ginikanan;
  • Binugtong nga aduna'y duha ka pagkalungsoranon (dual citizenship) sa Nasodnong Amerika ug Pilipinas)
  • Amerikanhon nga nanag-iyahan og pagkalungsoranon sa Pilipinas subay sa mga gituyo sa pamalaod sa Pilipinas.

Kapanahonan[usba | usba ang wikitext]

Ang mga Pilipino mao ang unang mga Asyanhong mulupyo sa Amihanang Amerika. Ang unang etikong pundok miabot 'niadtong 1587. Una silang nanimuyo sa Morro Bay, California ug unya sa ulahi mga 1763 sa Louisiana, sa dihang nag-alagad sila sa usa ka gubat 'niadtong 1812. Ginatawag sila isip mga Manilamen ug daghan kanila nagbuhat isip mga kawboy ug mga ranso. Daghang mga Pilipino nga mibalhin 'niadtong panahona ang mianhi sa Amerika tungod sa Tratado sa Paris (1898).

Niadtong 1904, ang kagamhanan sa Amerika nagdala og katawhang Pilipino sa Amerika. Niadtong napuloan-1920, daghang mga Pilipino ang milalin sa Amerika. Mianhi sila ingong dili hanas nga mga trabahante ug mibalhin alang sa ilahang mga bánay balik sa ilang balay.

Human nahimong makinaugalingon ang Pilipinas, daghan na ang mga Pilipino sa Amerika. Nahimo silang mga lungsuranon ug nagbuhat isip mga nars, magtutudlo, magtatambal, ug manlalaban dinhi.

Budaya[usba | usba ang wikitext]

Kapistahan[usba | usba ang wikitext]

Pilipinong pangsaulog sa Tinipong Bansa
Adlaw Ngalan Dapit
Enero Winter Sinulog[9] Philadelphia
Abril PhilFest[10] Tampa, Florida
Mayo Asian Pacific American Heritage Month Tibuok Nasod
Mayo Asian Heritage Festival[11] New Orleans
Mayo Filipino Fiesta and Parade[12] Honolulu
Mayo FAAPI Mother's Day[13] Philadelphia
Mayo Flores de Mayo[14] Tibuok Nasod
Hunyo Philippine Independence Day Parade Dakbayan sa New York
Hunyo Philippine Festival[15] Washington, D.C.
Hunyo Philippine Day Parade[16] Passaic, New Jersey
Hunyo Pista Sa Nayon[17] Vallejo, California
Hunyo New York Filipino Film Festival at The ImaginAsian Theatre Dakbayan sa New York
Hunyo Empire State Building commemorates Philippine Independence[18] Dakbayan sa New York
Hunyo Philippine–American Friendship Day Parade[19] Jersey City, New Jersey
Hunyo 12 Fiesta Filipina[20] San Francisco
Hunyo 12 Philippine Independence Day Tibuok Nasod
Hunyo 19 Jose Rizal's Birthday[21] Tibuok Nasod
Hunyo Pagdiriwang[22] Seattle
Hulyo Fil-Am Friendship Day[23] Virginia Beach, Virginia
Hulyo Pista sa Nayon[24] Seattle
Hulyo Filipino American Friendship Festival[25] San Diego
Hulyo Philippine Weekend[26] Delano, California
Agosto 15 hangtod 16 Philippine American Exposition[27] Los Angeles
Agosto 15 hangtod 16 Annual Philippine Fiesta[28] Secaucus, New Jersey
Agosto Summer Sinulog[29] Philadelphia
Agosto Historic Filipinotown Festival[30] Los Angeles
Agosto Pistahan Festival and Parade[31] San Francisco
Septiyembre 25 Filipino Pride Day[32] Jacksonville, Florida
Septiyembre Festival of Philippine Arts and Culture (FPAC)[33] Los Angeles
Septiyembre AdoboFest[34] Chicago
Oktubre Filipino American History Month Tibuok Nasod
Oktubre Filipino American Arts and Culture Festival (FilAmFest)[35] San Diego
Nobiyembre Chicago Filipino American Film Festival (CFAFF)[36] Chicago
Disyembre 16 hangtod 24 Simbang Gabi Christmas Dawn Masses[37] Tibuok Nasod
Disyembre 25 Pasko Christmas Feast[38] Tibuok Nasod
Disyembre 30 Jose Rizal Day Tibuok Nasod

Mga pakisayran[usba | usba ang wikitext]

  1. Bureau, US Census. "Asian American and Pacific Islander Heritage Month: May 2021". Census.gov. Gikuha niadtong 2021-11-05.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 "New Census data: More than 4 million Filipinos in the US". 17 Septiyembre 2018.
  3. 3.0 3.1 3.2 Melen McBride. "HEALTH AND HEALTH CARE OF FILIPINO AMERICAN ELDERS". Stanford University School of Medicine. Stanford University. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 22 Oktubre 2011. Gikuha niadtong 8 Hunyo 2011.,
  4. "Statistical Abstract of the United States: page 47: Table 47: Languages Spoken at Home by Language: 2003" (PDF). United States Census Bureau. Gi-tago (PDF) gikan sa orihinal niadtong 2010-07-05. Gikuha niadtong 2006-07-11.
  5. Jonathan H. X. Lee; Kathleen M. Nadeau (2011). Encyclopedia of Asian American Folklore and Folklife. ABC-CLIO. pp. 333–334. ISBN 978-0-313-35066-5. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 2017-04-25. Gikuha niadtong 2017-04-25.
  6. Lee, Jonathan H. X.; Nadeau, Kathleen M. (2011). Encyclopedia of Asian American Folklore and Folklife, Volume 1. ABC-CLIO. p. 334. ISBN 978-0-313-35066-5.Ang Pilipinong Amerikanhon sa Google Books
  7. "Asian Americans: A Mosaic of Faiths, Chapter 1: Religious Affiliation". The Pew Forum on Religion & Public Life. Pew Research Center. 19 Hulyo 2012. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 11 Agosto 2018. Gikuha niadtong 18 Agosto 2014. Religious Affiliations Among U.S. Asian American Groups - Filipino: 89% Christian (21% Protestant (12% Evangelical, 9% Mainline), 65% Catholic, 3% Other Christian), 1% Buddhist, 0% Muslim, 0% Sikh, 0% Jain, 2% Other religion, 8% Unaffiliated[wala'y tinubdan nga gihatag]
    "Asian Americans: A Mosaic of Faiths". The Pew Forum on Religion & Public Life. Pew Research Center. 19 Hulyo 2014. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 28 Abril 2014. Gikuha niadtong 15 Marso 2017. Filipino Americans: 89% All Christian (65% Catholic, 21% Protestant, 3% Other Christian), 8% Unaffiliated, 1% Buddhist
  8. Claudio-Perez, Marina. Gi-tago 2011-09-30 sa Wayback Machine "Filipino Americans," Library.CA.gov
  9. "Filipino Apostolate" (PDF). Our Lady of Hope Catholic Church. Archdiocese of Philadelphia. 2011. Gi-tago sa orihinal (PDF) niadtong Agosto 23, 2011. Gikuha niadtong 8 Hunyo 2011.
  10. "PhilFest 2011". Philippine Cultural Foundation, Inc. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 21 Abril 2011. Gikuha niadtong 8 Hunyo 2011.
  11. "Asian Heritage Festival 2011". Asian/Pacific American Society. Gi-tago sa orihinal niadtong 2012-07-17. Gikuha niadtong 8 Hunyo 2011.
  12. Tiffany Hill (19 Mayo 2011). "Field Guide: Filipino Fun". Honolulu Magazine. Aio. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 24 Mayo 2011. Gikuha niadtong 8 Hunyo 2011.
    Paul Raymund Cortes (3 Hunyo 2011). "19 Annual Filipino Fiesta". Philippine Consulate General Honolulu. Republic of the Philippines Department of Foreign Affairs. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 19 Mayo 2011. Gikuha niadtong 8 Hunyo 2011.
  13. "Filipino-American Association of Philadelphia, Inc". Filipino-American Association of Philadelphia, Inc. 2011. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 4 Hulyo 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011. FAAPI also continues to hold the annual Mother of the Year celebration (started in 1950s) to honor motherhood on Mothers Day in May.
  14. "Flores de Mayo at Santacruzan". Center for Southeast Asian Studies Northern Illinois University. Northern Illinois University. Gi-tago sa orihinal niadtong Agosto 23, 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    Mark Rabago (26 Hunyo 2006). "First-ever Flores de Mayo on Saipan tonight". Saipan Tribune. Gi-tago sa orihinal niadtong 5 April 2012. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    "Flores de Mayo at the San Gabriel Mission". Asian Journal. 6 Hunyo 2009. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 17 Nobiyembre 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
  15. Jose Antonio Vargas (11 Hunyo 2006). "Where Everyone Gets to Tagalog". Washington Post. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 12 Nobiyembre 2012. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    "Washington Concert for Children's Choir". Manila Standard. 16 Abril 1993. Gikuha niadtong 19 Abril 2011.
    Rodney J. Jaleco (18 Nobiyembre 2009). "Fil-Am is deputy mayor of US Capital". ABS-CBN North America News Bureau. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 7 Pebrero 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
  16. "Filipino Art Exhibition and Workshop". Events and Programs Schedule. Passaic Public Library. Gi-tago sa orihinal niadtong 24 Agosto 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    Jim Belarmino (6 Abril 1995). "Philippine parade in Passaic, N.J. on June 11". Filipino Reporter. Gi-tago sa orihinal niadtong 6 Nobiyembre 2012. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
  17. "Vallejo Pista Sa Nayon". Philippine Cultural Committee. Gi-tago sa orihinal niadtong Mayo 22, 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
  18. Quinto, Olivia J. "Empire State lights up for Filipinos—again". Gi-tago sa orihinal niadtong 2006-10-18. Gikuha niadtong 2006-08-28.
  19. "Jersey City's Filipino community holds the 19th annual Friendship Day Parade and Festival". The Jersey Journal. 29 Hunyo 2009. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 17 Nobiyembre 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    Ricardo Kaulessar (18 Hulyo 2010). "Rain on their parades". Hudson Reporter. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 24 Hulyo 2011. Gikuha niadtong 19 Hulyo 2011.
    "GMA stars grace New Jersey Fil-Am Day parade". The Philippine Star. 2 Hulyo 2010. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 24 Agosto 2013. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    Vanessa Cubillo (29 Hulyo 2010). "PHOTOS: 2010 Philippine American Friendship Day Parade". Jersey City Independent. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 6 Oktubre 2011. Gikuha niadtong 19 Hulyo 2011.
  20. "Fiesta Filipina USA". Fiesta Filipina USA. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 30 Hunyo 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    "San Francisco celebrates a Philippine Independence weekend". Linda B. Bollido. 2 Hulyo 2006. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 26 January 2021. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    Marconi Calindas (27 Hunyo 2009). "RP stars celebrate Independence Day with Fil-Ams". Saipan Tribune. Gi-tago sa orihinal niadtong 5 April 2012. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    Golin Harris (30 Hunyo 2009). "The Filipino Channel Awards Kapamilya Circle Member 1 Million Philippine Pesos During Wowowee; San Jose Woman Wins At Special U.S. Edition Of Game Show". Business Wire. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 5 Oktubre 2012. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
  21. "Jose Rizal Day in Carson on June 19". Asian Journal. 18 Hunyo 2011. Gi-tago sa orihinal niadtong Nobiyembre 16, 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    "Chicago Celebrates 150 years of Dr. Jose P. Rizal". Filipino American Historical Society of Chicago. 2011. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 6 Oktubre 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
  22. Holton, Paul, ed. (2007). Fodor's Seattle. New York: Random House Digital, Inc. p. 21. ISBN 978-1-4000-1854-3.
    Filipino Cultural Heritage Society of Washington. "Pagdiriwang Philippine Festival". Festal 2011. Seattle Center. Gi-tago sa orihinal niadtong 2011-07-24. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
  23. Angelique Miller (16 May 2008). "Fil-Am Friendship Day slated for July 5". GMA News. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 7 Hulyo 2009. Gikuha niadtong 20 Hunyo 2011.
    Patrick K. Lackey (5 Hulyo 1992). "Filipinos in are come together on July fourth \ Diverse group seeking unity". The Virginia-Pilot. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 25 Oktubre 2012. Gikuha niadtong 20 Hunyo 2011.
  24. "Pista Sa Nayon". Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 23 August 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    "Seafair Highlights: Hollywood-themed parade". The Seattle Times. 28 Hulyo 2005. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    Evi Sztajino (25 Hulyo 2008). "Seafair events to close streets around the city". Seattle Post Intelligencer. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 18 Oktubre 2012. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
  25. "Inaugural Filipino American Friendship Festival to take place today". KUSI. San Diego. 31 Hulyo 2021. Gikuha niadtong 16 Nobiyembre 2021.
    Cohen, Ariana (31 Hulyo 2021). "Filipino American Friendship Festival aims to promote positivity over hate". KFMB-TV. San Diego. Gikuha niadtong 16 Nobiyembre 2021.
    Zabala, Liberty (31 Hulyo 2021). "San Diego's Filipino American community celebrates historic firsts". KSWB. San Diego. Gikuha niadtong 16 Nobiyembre 2021.
  26. "Filipino weekend". United Filipino weekend.com. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 2006-08-31. Gikuha niadtong 2006-08-28.
    Kasiner, Dorothy (2000). Delano Area 1930–2000. Chicago, Illinois: Arcadia Publishing. p. 38. ISBN 978-0-7385-0775-0. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 2021-01-26. Gikuha niadtong 2019-01-30.
  27. "Philippine–American Expo". California Examiner. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 24 August 2011. Gikuha niadtong 20 Hunyo 2011.
    Cynthia De Coastro (21 December 2010). "Bernardo Bernardo: A Man of Many Hats". Asian Journal. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 18 Hulyo 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
  28. "Philippine Fiesta". philippinefiesta.com. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 2006-08-25. Gikuha niadtong 2006-08-28.
    Don Tagala (18 August 2010). "Philippine Fiesta Draws Thousands to the East Coast". Balitang America. Gi-tago sa orihinal niadtong 17 Nobiyembre 2011. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
  29. "St. Augustine Church, Philadelphia: Immigration & Filipino Transformation". Scribe Video Center. Gi-tago sa orihinal niadtong December 9, 2008. Gikuha niadtong Oktubre 1, 2007.
    Vivienne SM. Angeles (1998). ""Sinulog" in Philadelphia". The Pluralism Project. Harvard University. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 23 May 2011. Gikuha niadtong 8 Hunyo 2011.
  30. "Historic Filipinotown festival set this week". GMA News. 1 August 2007. Gikuha niadtong 19 Hunyo 2011.
    "Historic Filipinotown Festival/5KRun". Asian Journal. 31 May 2011. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 17 Nobiyembre 2011. Gikuha niadtong 20 Hunyo 2011.
  31. "Pistahan Parade and Festival". Filipino American Arts Exposition. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 9 Hulyo 2011. Gikuha niadtong 20 Hunyo 2011.
    Luis Chong (13 August 2010). "This Weekend: Huge Array of Filipino Eats at S.F.'s Annual Pistahan Festival". SF Weekly. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 24 December 2011. Gikuha niadtong 20 Hunyo 2011.
  32. "Filipino Pride Day". We Filipinos Inc. 2010. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 16 August 2011. Gikuha niadtong 20 Hunyo 2011.
    Deirdre Conner (18 Hunyo 2009). "Festival highlights Jacksonville's Filipino culture". The Florida Times-Union. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 27 September 2010. Gikuha niadtong 20 Hunyo 2011.
  33. "FilAmArts". The Association for the Advancement of Filipino American Arts and Culture. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 6 Hulyo 2011. Gikuha niadtong 8 Hunyo 2011.
  34. Chio-Lauri, Jacqueline (18 September 2018). The New Filipino Kitchen: Stories and Recipes from around the Globe. Agate Publishing. p. 137. ISBN 978-1-57284-820-7.
    "Adobofest Annual Festival Picnic at St. Paul Woods, Sept. 19". Pinoy News Magazine. Skokie. Septiyembre 2015. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 24 Pebrero 2020. Gikuha niadtong 19 Pebrero 2020.
  35. "FilAmFest". Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 2009-06-20. Gikuha niadtong 2009-06-08.
    "San Diego FilAmFest set for Oct. 5". Philippine Daily Inquirer. Philippines. 28 September 2013. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 17 March 2017. Gikuha niadtong 16 March 2017.
    Malou Amparo (10 Oktubre 2011). "Kicking off Pilipino-American History Month at the 8th Annual FilAmFest in San Diego". Bakitwhy.com. Kasama Media, LLC. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 17 March 2017. Gikuha niadtong 16 March 2017.
  36. "THE CHICAGO FILIPINO AMERICAN FILM FESTIVAL - Tin tức- Du lịch - Phim Ảnh - Nghệ thuật - Kinh Doanh". THE CHICAGO FILIPINO AMERICAN FILM FESTIVAL. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 2011-06-26. Gikuha niadtong 2020-02-19.
  37. Gonzalez, Joaquin Lucero (2009). Filipino American faith in action: immigration, religion, and civic engagement. New York: NYU Press. p. 99. ISBN 978-0-8147-3197-0.
  38. "Christmas: A National Fiesta". Center for Southeast Asian Studies. Northern Illinois University. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong 6 Hunyo 2011. Gikuha niadtong 8 Hunyo 2011.

Mga sumpay sa gawas[usba | usba ang wikitext]