Pinulongang Romanse

Ganghaan:Pinulongan

Ang mga pinulongang Romanse naglangkob sa usa ka dako nga pamilya sa mga pinulongan nga naggikan sa Linatin (lingua Latīna). Kining mga sinultihan naugmad pinaagi sa ebolusyon sa Bulgar nga Linatin (vulgarna Latin) nga gilitok sa komon nga katawhan panahon sa Imperyong Romano. Tungod sa dako nga teritoryo sa Karaang Roma, ang Linatin nagsagol sa mga lokal nga sinultihan sa nagkalain-laing rehiyon, nga sa ulahi nahimong mga bulag ug independente nga mga pinulongan.

Kasaysayan ug gigikanan

Ang pagkaylap sa mga pinulongang Romanse nagsugod sa pagpalapad sa gahom sa Roma sa tibuok Mediteraneo ug sa kasadpang Uropa.

Human sa pagkahugno sa Kasadpang Imperyong Romano, ang linggwistikong komunikasyon tali sa mga probinsya nabugto, nga nagtugot sa matag dapit sa pagpalambo sa ilang kaugalingong hiyas sa tingog ug gramatika.

Kining historikal nga proseso mitultol sa pagtumaw sa managlahing mga pinulongan nga nagpreserbar sa mga karaan nga porma gikan sa kasingkasing sa Imperyo.

Klasipikasyon sa mga pinulongan

Ang pamilya sa Romanse nabahin sa nagkalain-laing pundok sumala sa ilang linggwistikong relasyon ug ebolusyon panahon sa Edad Medya. Sa kasadpang bahin sa Uropa, makit-an ang mga pinulongan sa Ibero-Romanse ug Gallo-Romanse, sama sa Kinatsila (castellano), Pranses (français), Portuges (português), Katalan (català), Liones (Llïonés) ug ang Galiziano (galego),. Sa tunga-tunga ug sidlakang bahin sa kontinente, anaa ang Italyano (italiano), Veneto (vèneto), Furlan (furlan), ug ang Rumano (română).

Impluwensya sa Pilipinas

Karon, ang mga pinulongang Romanse gilitok sa kapin sa usa ka bilyon ka mga tawo sa tibuok kalibotan. Kini nga pamilya adunay dako nga impluwensya sa kultura, balaod, ug literatura sa tibuok sibilisasyon. Sa Pilipinas, ang mga pinulongang lokal sama sa Sinugboanon (Binisaya) ug Filipino (Tagalog) adunay liboan ka mga pulong nga hinulaman gikan sa Kinatsila nga adunay direktang gamut sa Linatin.

Kini nga linggwistikong kabilin nagsilbing lig-ong tulay nga nagsumpay sa kasaysayan sa Pilipinas ngadto sa ubang mga nasod ug kultura nga naggamit usab sa mga pinulongang Romanse.

Galeriya sa hulagway

• 
  Mapa sa mga pinulongan ug diyalektong Romanse sa Uropa.
• 
  Pagkaylap sa mga pinulongang Romanse sa tibuok kalibotan.
• 
  Pagbahinbahin sa mga nag-unang sanga sa pamilyang Romanse.