Utlanan

Ang mga utlanan kasagarang gihubit isip mga utlanan sa heyograpiya, nga gitakda pinaagi sa mga kinaiya sa yuta ug kadagatan, o sa mga entidad sa politika sama sa mga gobyerno, soberanong estado, pederasyon nga estado, ug uban pang mga entidad sa subnasyonal. Ang mga utlanan sa politika mahimong matukod pinaagi sa pakiggubat, kolonisasyon, o mga kasabutan tali sa mga entidad sa politika nga nagpuyo sa maong mga lugar.

Johor–Singapore Causeway ug Johor Bahru skyline. Kining agianan tabok sa Kipot sa Johor usa sa pinakasibot nga tawiran sa utlanan sa kalibutan.

Ang ubang mga utlanan—sama sa internal nga mga utlanan sa administrasyon sa kadaghanan sa mga estado, o mga utlanan sa inter-estado sulod sa Schengen Area—abli ug hingpit nga wala’y bantay. Kadaghanan sa mga eksternal nga utlanang politikal partially o hingpit nga kontrolado, ug mahimo lamang nga matabok sa legal nga paagi sa gitudlo nga mga checkpoint sa utlanan ; ang kasikbit nga mga sona sa utlanan mahimo usab nga kontrolado. Alang sa katuyoan sa pagkontrol sa utlanan, ang mga tugpahanan ug pantalan giklasipikar usab nga mga utlanan. Kadaghanan sa mga nasud adunay usa ka matang sa pagkontrol sa utlanan aron makontrol o malimitahan ang paglihok sa mga tawo, hayop, ug mga butang pasulod ug gawas sa nasud. Ubos sa internasyonal nga balaod, ang matag nasud kasagarang gitugotan sa paghimo og mga balaod sa mga kondisyon nga kinahanglan matuman aron makatabok sa mga utlanan niini, ug aron mapugngan ang mga tawo sa pagtabok sa mga utlanan niini nga paglapas sa maong mga balaod.

Mahimong magbutang og mga buffer zone sa mga utlanan tali sa mga nagkabangi nga entidad aron makunhuran ang risgo sa pag-usbaw sa kagubot. Samtang ang border nagtumong sa utlanan mismo, ang lugar palibot sa utlanan gitawag nga frontier.

Kasaysayan

Si Konrad Schumann, usa ka guwardiya sa utlanan sa Sidlakang Alemanya, nga mikalagiw gikan sa Sidlakang Alemanya padulong sa Kasadpang Alemanya niadtong 1962

Sa pre-modernong kalibutan, ang terminong border dili klaro ug mahimong magtumong sa bisan asa nga kilid sa utlanan, busa gikinahanglan nga ipiho ang bahin niini gamit ang borderline o borderland . Atol sa panahon sa medyebal nga panahon, ang kontrol sa gobyerno kanunay nga mikunhod samtang nagkalayo ang mga tawo gikan sa kaulohan. Busa ang utlanan sa yuta (ilabi na ang dili maagian nga yuta) nakadani sa daghang mga tulisan, tungod kay kanunay silang makakita og mga simpatiya.

Kaniadto, daghang mga utlanan ang dili klaro nga gihubit nga mga linya; hinoon adunay mga lugar nga nag-interbenir nga kanunay giangkon ug giilogan sa duha ka kilid, usahay gitawag nga marchlands. Ang mga espesyal nga kaso sa modernong panahon mao ang Saudi Arabian–Iraqi neutral zone gikan sa 1922 hangtod 1991 ug ang Saudi Arabian–Kuwaiti neutral zone gikan sa 1922 hangtod 1970. Sa modernong panahon, ang mga marchland gipulihan na sa klaro ug gitakdang mga utlanan.