Bulan (astronomiya)

Gikan sa Wikipedia, ang gawasnong ensiklopedya
Full Moon Luc Viatour.jpg

Bulan o Buwan ang nag-inusarang natural nga satelayt sa Kalibotan. Ang sentro sa sentro nga distansya gikan sa Kalibotan ngadto sa Bulan mokabat og 384,403 kilometros (238,857 milyas), mga 30x sa diametro sa Kalibotan. Aduna kiniy diametro nga 3,474 kilometros (2,159 milyas) — mas dako'g gamay sa 1/4 sa Kalibotan. Ang iyang gibultohon 1/50 lang sa Kalibotan. Ang iyang gravitational pull sa surface mga 1/6 sa Kalibotan. Ang Bulan mokompleto sa iyang paglibod sa Kalibotan matag 27.3 ka adlaw, ug ang mga baryasyon nga peryodiko sa heyometriya sa sistemang Kalibotan–Bulan–Adlaw mao ang responsable sa mga dagway sa mga lihok sa Bulan (lunar phases) nga mobalik matag 29.5 ka adlaw.

Mga Lihok sa Bulan[usba | edit source]

Hulagway Ngalan Katin-awan
Unang Subang unang gabii

Unang Subang - unang gabii sa pagkabuhi sa bulan, gitawag usab og Bag-ong Subang ug ingon man Buhing Buwan

walay bulan nga makita sa una ug ikaduhang subang kay duol kaayo kini sa adlaw
Unang Pakita ikatulong gabii

Unang Pagpakita - ikatulong gabii sa pagkabuhi sa bulan, gitawag usab og Ikatulong Subang

magsugod ang puasa sa mga Muslim kon bulan sa Ramadan
Udtong Katin ikapitong gabii

Udtong Katin - ikapitong gabii sa pagkabuhi sa bulan, gitawag usab og Mudto

tungang gabii mosalop ang bulan (ang gipasabot sa katin nag-inanay kadako)
Lakad Pagkatibuok ikawalong gabii


Lakad sa Katibuok - unang gabii human sa udtong katin hangtod motakdol ang bulan, gitawag ang gabii og Lakad og Usa (aron Matibuok) hangtod Lakad og Pito

kadlawon na mosalop ang bulan

Talitakdol ikanapulog-tulong gabii

Talitakdol - lakad og pito aron matibuok, halos lingin na ang bulan

mao kini ang tingalimango o tinglambay
Takdol ikanapulog-upat nga gabii

Takdol - gitawag usab og Tibuok ang Bulan

naay bulan sa tibuok gabii ug kadlawon
Da-il ika napulog-limang gabii

Da-il - una ug ikaduhang gabii human sa takdol, gitawag usab og Dulom o Dulom-dulom

pasado alas syete sa gabii na mosubang ang bulan (nagkagamay ang pasabot sa da-il)

Himatayon ikanapulog-pitong gabii

Himatayon - ikatulo hangtod ikaunom nga gabii human sa takdol

lawom na nga gabii mosubang ang bulan

Udto sa Himatayon ikakawhaag-unang gabii

Udto sa Himatayon - ikapitong gabii human sa takdol

tungang gabii na mosubang ang bulan

Balihig ikakawhaag-duhang gabii

Balihig - dagway sa bulan sugod molakad og usa hangtod lima ka gabii human sa udto sa himatayon

kadlawon na mosubang ang bulan maong ngitngit ang gabi
Lukay-lukay ikakawhaag-walong gabii

Lukay-lukay - dagway sa bulan inig molakad og ikaunom nga gabii human sa udto sa himatayon

banag-banag na hapit mosubang ang bulan ug gamay na lang kaayo ang makitang hayag

Patay nga Bulan/ Patay ang Bulan ikakawhaag-siyam nga gabii (usahay ikakatloang gabii)

Patay nga Bulan - walay bulan tibuok gabii ug kadlawon apan dili pa unang subang

Unang Subang

balik na pud sa uno og ihap alang sa lain na pud tuyok sa lihok sa bulan