Wikipedya

Gikan sa Wikipedia, ang gawasnong ensiklopedya
Cscr-featured.svg
Ang logo sa Wikipedya.

Ang Wikipedya usa ka multilingguwal gambalayan-ong libreng ensiklopedya. Kini gisulat sa mga bolunter pinaagi sa programa sa kompyuter nga gitawag og wiki, nga naghatag kapabilidad sa matag gumagamit nga momugna ug mosulat og mga artikulo. Ang proyekto nagsugod sa Enero 15, 2001 isip komplemento sa sinulat sa mga batid nga Nupedia, ug karon gidumala sa Wikimedia Foundation nga nagbase sa Florida, Tinipong Bansa. Ang Iningles nga bersiyon sa Wikipedya may kapin 2,600,000 ka artikulo sa kasamtangan. Niadtong Hunyo 22, 2005, ang Sinugboanong Wikipedya namugna. Kini karon may 1,175,409 na ka artikulo.

Ang ngalang Wikipedya usa ka pagsagol sa mga pulong nga wiki (ang teknolohiya sa pagmugna'g websayt nga kolaboratibo) ug ensiklopedya. Ang kapin 10 ka milyon nga mga artikulo sa Wikipedya gisulat sa mga bolunter sa tibuok kalibotan, ug hapit tanang artikulo mahimong usbon ni bisan kinsa nga dunay akses sa websayt sa Wikipedya.[1] Gilansar kini nila Jimmy Wales ug Larry Sanger niadtong 2001,[2] kini sa kasamtangan ang labing dako ug labing popular[3] nga reperensyang heneral sa Internet.[4][5]

Ang mga kritiko sa Wikipedya mipunterya sa sistemikong bayas ug sa mga inkonsistensi ug sa mga palisiya sa paghatag og pabor sa konsenso labaw sa kredensyal sa prosesong pag-edit.[6] Ang pagkasaligan sa Wikipedya ug pagkasakto isyu usab.[7] Ang ubang kritisimo nasentro sa suseptibilidad niini sa bandalismo ug sa pagdugang og way klaro o wa ma-verify nga impormasyon. Scholarly work suggests that vandalism is generally short-lived.[8][9]

Ang mga artikulo sa Iningles nga Wikipedya regular nga gikutlo sa medya ug sa akademiya, kinsa midayeg niini tungod sa libreng distribusyon, pag-usab, ug halapad nga coverage. Ang mga editor gidasig sa pagsunod sa palisiya sa "neyutral nga panlantaw" diin ang tanang notableng perspektibo gisumariya sa walay paninguha nga makab-ot ang usa ka obhetibong kamatuoran.

Sa dihang ang Time nga magasin miila "Nimo" isip Person of the Year 2006, nga midayeg sa hataas nga kalamboan sa kolaborasyon nga onlayn ug interaksyon sa minilyon ka tiggamit sa tibuok kalibotan, ang Wikipedia ang unang partikular nga serbisyong "Web 2.0" nga namensyon, gisundan sa YouTube ug MySpace.[10]

Kasaysayan[usba | edit source]

Ang Wikipedia orihinal nga nadebelop gikan sa laing proyektong ensiklopedya, ang Nupedia.

Ang Wikipedia nagsugod isip komplementaryo nga proyekto sa Nupedia, usa ka libreng onlayn nga Iningles nga ensiklopedya kansang ang mga artikulo gisulat sa mga eksperto ug miagi sa pormal nga proseso sa pagrebyu. Ang Nupedia napundar sa Marso 9, 2000, ubos sa panag-iya sa Bomis, Inc, usa ka kompanya sa web portal.

Sila Larry Sanger ug Jimmy Wales ang nagtukod sa Wikipedya.[11][12] Si Wales ang gitaag kredit sa paghimo sa tinguhang paghimo og pampublikong ensiklopedya nga pwede mausab,[13][14] si Sanger ang gitaag kredit sa estratehiya sa paggamit og wiki aron maabot ang maong tinguha.[15] Ang Wikipedya pormal nga nalansar sa Enero 15, 2001, isip nag-inusarang edisyon sa Iningles sa websayt nga www.wikipedia.com,[16] ug gianunsyar ni Sanger sa mailing list sa Nupedia.[13] Ang palisiya sa Wikipedya nga "neyutral nga paglantaw"[17] nakodipikar sa unang mga buwan, ug pareho sa palisiya nga "way bayas" sa Nupedia. Wala kaayoy mga palisiya sa pagsugod sa Wikipedya ug kini napadagan gawas sa Nupedia.[13]

Grapo sa ihap sa artikulo sa Iningles nga Wikipedya, gikan Eenro 10, 2001, hangtod Septiyembre 9, 2007 (ang petsa sa ika-2 milyon nga artikulo)

Ang Wikipedya mitubo ngadto sa 20,000 ka mga artikulo, ug 18 nga mga edisyon sa lainlaing pinulongan, sa hinapos sa tuig 2001. Sa hinapos sa 2002 aduna kiniy 26 ka edisyon, 46 sa hinapos sa 2003, ug 161 sa hinapos sa 2004.[18] Ang mga serbidor sa Nupedia permanenteng gitangtang sa tuig 2003, ug giinkorporar ang mga teksto niini ngadto sa Wikipedya. Ang Iningles nga Wikipedya milapas sa 2 milyones ka mga artikulo sa Septiyembre 9, 2007, nga mipahimo niini isip labing dako nga ensiklopedya sa tanang panahon, mieklipse sa bisag sa Yongle Encyclopedia (1407), nga maoy nanag-iya sa rekord sa 600  ka tuig.[19]

Sa ulahing bahin sa tuig 2002, si Wales miingon nga ang Wikipedia dili magpakita og mga anunsyong komersyal (advertisements), ug gibalhin ang websayt sa wikipedia.org.[20] Ubay-ubay nga mga proyekto ang milahi gikan sa Wikipedia. Ang Wikinfo wala nanginahanglag neyutral nga paglantaw ug gitugtan usab ang orihinal nga panukiduki. Ang mga bag-ohayng proyekto nga maingong naimpluwensyahan sa Wikipedia — sama sa Citizendium, Scholarpedia, Conservapedia, ug ang sa Google nga Knol — gisugdan tungod sa persepsyon sa mga limitasyon sa Wikipedya, sama sa mga palisiya sa peer review, orihinal nga panukiduki, ug komersyal nga anunsyo.

Ang Wikimedia Foundation namugna gikan sa Wikipedia ug Nupedia sa Hunyo 20, 2003.[21] Miaplay kini sa United States Patent and Trademark Office para himoong marka sa negosyo ang Wikipedia. Misunod ang pagparehistro sa Hapon ug sa Unyong Uropeyo. Sa teknikal usa kini ka marka sa serbisyo kun service mark, ang gingsakopan sa marka mao ang: "Probisyon sa impormasyon sa natad sa heneral nga ensiklopedikong kaalam pinaagi sa Internet." May mga plano nga ilisensiyar ang paggamit sa Wikipedia trademark sa mga produktong sama sa libro o DVD.[22]

Mga edisyon sa Wikipedya[usba | edit source]

May dili mokubos 260 ka edisyon sa Wikipedya sa lain-laing pinulongan. Ang kinadak-an niini mao kining mosunod: Iningles, Aleman, Prinanses, Hinapon, Polish, Italyano, Swedish, Inolandes, Pinortuges, ug Kinatsila.

Sa Pilipinas, may pito na ka Wikipedya sa lumadnon tang mga pinulongan. Kini ang mosunod (segun sa pagkahimo): Tinagalog, Binisayang Sinugboanon, Kapampangan/Pampango, Binisayang Waraynon, Ilokano, Chabacano, ug Binikol.

Reperensya[usba | edit source]

  1. Sa ubang parte sa kalibotan, ang akses sa Wikipedia na-blocked.
  2. Miliard, Mike (2008-03-01). "Wikipediots: Who are these devoted, even obsessive contributors to Wikipedia?", Salt Lake City Weekly. Retrieved on 21 Pebrero 2008. 
  3. Five-year traffic statistics for wikipedia.org. Alexa Internet. Retrieved on 2008-07-15.
  4. Tancer, Bill (2007-05-01). "Look Who's Using Wikipedia", Time. Retrieved on 1 Disyembre 2007. "The sheer volume of content [...] is partly responsible for the site's dominance as an online reference. When compared to the top 3,200 educational reference sites in the U.S., Wikipedia is #1, capturing 24.3% of all visits to the category"  (the author's blog post on the article)
  5. Woodson, Alex (2007-07-08). "Wikipedia remains go-to site for online news", Reuters. Retrieved on 16 Disyembre 2007. "Online encyclopedia Wikipedia has added about 20 million unique monthly visitors in the past year, making it the top online news and information destination, according to Nielsen//NetRatings." 
  6. Danah Boyd (2005-01-04). Academia and Wikipedia. Many-to-Many. Retrieved on 2007-02-11. Plantilya:Verify credibility
  7. Simon Waldman (2004-10-26). Who knows?. The Guardian. Retrieved on 2007-02-11.
  8. Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave (2004). "Studying Cooperation and Conflict between Authors with History Flow Visualizations" (PDF). Proceedings of the SIGCHI conference on Human factors in computing systems (Vienna, Austria): p. 575–582. ISBN 1-58113-702-8, http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf. Gikuha sa 24 Enero 2007. 
  9. Reid Priedhorsky, Jilin Chen, Shyong (Tony) K. Lam, Katherine Panciera, Loren Terveen, John Riedl (2007-11-04). "Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia" (PDF). Association for Computing Machinery GROUP '07 conference proceedings (Sanibel Island, Florida, USA.), http://www-users.cs.umn.edu/~reid/papers/group282-priedhorsky.pdf. Gikuha sa 13 Oktubre 2007. 
  10. "Time's Person of the Year: You", Time (2006-12-13). 
  11. Jonathan Sidener (2004-12-06). "Everyone's Encyclopedia", The San Diego Union-Tribune. Retrieved on 15 Oktubre 2006. 
  12. Meyers, Peter (2001-09-20). "Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You", New York Times, The New York Times Company. Retrieved on 22 Nobiyembre 2007. " 'I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales." 
  13. 13.0 13.1 13.2 Sanger, Larry (April 18, 2005). "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir", Slashdot. Retrieved on 26 Disyembre 2008. 
  14. Sanger, Larry (January 17, 2001). "Wikipedia Is Up!", Internet Archive. Retrieved on 26 Disyembre 2008. 
  15. Wikipedia-l: LinkBacks?. Retrieved on 2007-02-20.
  16. Wikipedia: HomePage. Archived from the original on 2001-03-31. Retrieved on 2001-03-31.
  17. "Wikipedia:Neutral point of view, Wikipedia (January 21, 2007)
  18. "statistics Multilingual statistics. Wikipedia (March 30, 2005). Retrieved on 2008-12-26.
  19. "Encyclopedias and Dictionaries". Encyclopædia Britannica, 15th ed.. 18, Encyclopædia Britannica. 2007. pp. 257–286. 
  20. Clay Shirky (February 28, 2008). Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations, The Penguin Press via Amazon Online Reader. p. 273. ISBN 1-594201-53-6, http://www.amazon.com/gp/reader/1594201536/ref=sib_dp_srch_pop?v=search-inside&keywords=spanish&go.x=0&go.y=0&go=Go%21. Gikuha sa 26 Disyembre 2008. 
  21. Jimmy Wales: "Announcing Wikimedia Foundation", June 20, 2003, <Wikipedia-l@wikipedia.org>
  22. Nair, Vipin (December 5, 2005). "Growing on volunteer power", Business Line. Retrieved on 26 Disyembre 2008.