Lalawigan (Pilipinas)

Gikan sa Wikipedia, ang gawasnong ensiklopedya

Ang lalawigan usa ka yunit sa lokal nga pangagamhanan sa Pilipinas. May 79 ka lalawigan sa nasod. Ang matag lalawigan gitibuok sa mga dakbayan ug mga lungsod. Ang Rehiyon sa Nasodnong Kapital, nga naglakip sa kapital nga dakbayan (Dakbayan sa Manila), wala giorganisa ngadto sa mga lalawigan.

Ang mga lalawigan gipundok ngadto sa 17 ka mga rehiyon base sa heyograpikal, kultural, ug etnolohikal nga mga karakteristik. Ang napulog upat ning maong mga rehiyon gihatag numero sumala sa ilang pagkasunod-sunod gikan sa amihanang bahin sa nasod ngadto sa habagatan. Ang tulo nga walay numero mao ang Rehiyon sa Nasodnong Kapital, Administratibong Rehiyon sa Kordilyera, ug ang Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao.

Alang sa katuyoan sa representasyon sa Kongreso, ang lalawigan nabahin ngadto sa mga distrito kongresiyonal. Ang matag dakbayan ug lungsod nahisakop sa usa ning maong mga distrito. Ang usa ka kongresman morepresentar sa iyang distrito didto sa Ubos nga Balay-Balaoranan.

Kagamhanan sa lalawigan[usba | edit source]

Ang kagamhanan sa lalawigan may mga sangang ehekutibo ug lehislatibo. Ang mga korte sa usa ka lalawigan adto manubag sa Korte Suprema ug dili sa lalawigan mismo.

Ehekutibo[usba | edit source]

Ang kagamhanan sa lalawigan gipamunoan sa gobernador. Ubos sa gobernador anaa ang lain-laing departamento sa lalawigan.

Ang gobernador pilion alang sa termino nga mokabat og tulo ka tuig. Ang usa ka tawo mahimong mapili nga gobernador sulod lamang sa tulo ka sunod-sunod nga higayon.

Ang ehekutibong sanga sa kagamhanan sa lalawigan may koordinasyon sa Pamuno Nasod sa Republika pinaagi sa nasodnong Departamento sa Interyor ug Lokal nga Pangagamhanan.

Lehislatibo[usba | edit source]

Ang matag distrito kongresiyonal sa lalawigan may duha ka representante sa hunta probinsiyal. Ang hunta probinsiyal may ex-officio usab nga mga miyembro: ang pamuno sa Asosasyon sa mga Kapitan sa Baranggay, ang pamuno sa lalawigan sa Liga sa mga Konsehal sa Pilipinas, ug ang pamuno sa Pederasyon sa mga Konseho sa Kabatan-onan.

Ang mga representante gikan sa matag distrito botaran sa mga botante sa lalawigan, samtang ang mga miyembrong ex-officio pinaagi sa ilang kaugaling mga organisasyon.

Mga ngalan sa lalawigan[usba | edit source]

Daghan sa mga lalawigan ginganlan base sa mga heyograpikong karakteristik sama sa mga sapa ug mga pulo, samtang may pipila usab nga gingalan alang sa mga tawo o indibiduwal.

May mga lalawigan usab nga may Kinatsila o Iningles nga direksiyon sa ilang ngalan: Negros Occidental ug Negros Oriental, Northern Leyte ug Southern Leyte.

Talaan sa mga lalawigan sa Pilipinas[usba | edit source]

Lalawigan Kapital Rehiyon Molupyo Langyab (km²) Densidad
(matag km²)
Ph seal abra.png Abra Bangued CAR 209,491 3,975.6 52.7
Amihanang Agusan Cabadbaran Rehiyon XIII 552,849 2,590.0 213.5
Habagatang Agusan Prosperidad Rehiyon XIII 559,294 8,966.0 62.4
Ph seal aklan.png Aklan Kalibo Rehiyon VI 451,314 1,817.9 248.3
Ph seal albay.png Albay Dakbayan sa Legazpi Rehiyon V 1,090,907 2,552.6 427.4
Ph seal antique.png Antique San Jose Rehiyon VI 471,088 2,522.0 186.8
Ph seal apayao.png Apayao Kabugao CAR 97,129 3,927.9 24.7
Ph seal aurora.png Aurora Baler Rehiyon III 173,797 3,239.5 53.6
Ph seal basilan.png Basilan Dakbayan sa Isabela ARMM 259,796 1,234.2 210.5
Ph seal bataan.png Bataan Dakbayan sa Balanga Rehiyon III 557,659 1,373.0 406.2
Ph seal batanes.png Batanes Basco Rehiyon II 16,467 209.3 78.7
Ph seal batangas.png Batangas Dakbayan sa Batangas Rehiyon IV-A 1,905,348 3,165.8 601.9
Ph seal benguet.png Benguet La Trinidad CAR 582,515 2,655.4 219.4
Ph seal biliran.png Biliran Naval Rehiyon VIII 140,274 555.5 252.5
Ph seal bohol.png Bohol Dakbayan sa Tagbilaran Rehiyon VII 1,137,268 4,117.3 276.2
Ph seal bukidnon.png Bukidnon Dakbayan sa Malaybalay Rehiyon X 1,060,265 8,293.8 127.8
Ph seal bulacan.png Bulacan Malolos Rehiyon III 2,234,088 2,625.0 851.1
Cagayan Dakbayan sa Tuguegarao Rehiyon II 993,580 9,002.7 110.4
Amihanang Camarines Daet Rehiyon V 458,840 2,112.5 217.2
Ph seal camarines sur.png Habagatang Camarines Pili Rehiyon V 1,551,549 5,266.8 294.6
Ph seal camiguin.png Camiguin Mambajao Rehiyon X 74,232 229.8 323.0
Ph seal capiz.png Capiz Dakbayan sa Roxas Rehiyon VI 654,156 2,633.2 248.4
Ph seal catanduanes.png Catanduanes Virac Rehiyon V 215,356 1,511.5 142.5
Ph seal cavite.png Cavite Dakbayan sa Trece Martires Rehiyon IV-A 2,063,161 1,287.6 1,602.3
40px Sugbo Dakbayan sa Sugbo Rehiyon VII 3,356,137 5,088.4 659.6
Ph seal compostela valley.png Walog Kompostela Nabunturan Rehiyon XI 580,244 4,667.0 124.3
Ph seal cotabato.png Cotabato Dakbayan sa Kidapawan Rehiyon XII 958,643 6,569.9 145.9
Amihanang Dabaw Dakbayan sa Tagum Rehiyon XI 743,811 3,463.0 214.8
Ph seal davao del sur.png Habagatang Dabaw Dakbayan sa Digos Rehiyon XI 1,905,917 6,377.6 298.8
Ph seal davao oriental.png Sidlakang Dabaw Mati Rehiyon XI 446,191 5,164.5 86.4
Kasadpang Dabaw Malita Rehiyon XI 293,780 2,163.45 140.0
Mga Isla sa Dinagat San Jose Rehiyon XIII 126,803 1,036.34 120.0
Sidlakang Samar Borongan Rehiyon VIII 375,822 4,339.6 86.6
40px Guimaras Jordan Rehiyon VI 141,450 604.7 233.9
Ph seal ifugao.png Ifugao Lagawe CAR 161,623 2,517.8 64.2
Ph seal ilocos norte.png Amihanang Ilokos Dakbayan sa Laoag Rehiyon I 514,241 3,399.3 151.3
Ph seal ilocos sur.png Habagatang Ilokos Dakbayan sa Vigan Rehiyon I 594,206 2,579.6 230.3
Ph seal iloilo.png Iloilo Dakbayan sa Iloilo Rehiyon VI 1,925,002 4,719.4 407.9
Ph seal isabela.png Isabela Ilagan Rehiyon II 1,287,575 10,664.6 120.7
Ph seal kalinga.png Kalinga Tabuk CAR 174,023 3,119.7 55.8
Ph seal la union.png La Union San Fernando Rehiyon I 657,945 1,493.1 440.7
Ph seal laguna.png Laguna Santa Cruz Rehiyon IV-A 1,965,872 1,759.7 1,117.2
Ph seal lanao del norte.png Habagatang Lanaw Tubod Rehiyon X 758,123 3,092.0 245.2
Ph seal lanao del sur.png Amihanang Lanaw Dakbayan sa Marawi ARMM 800,162 3,872.9 206.6
Ph seal leyte.png Leyte Dakbayan sa Tacloban Rehiyon VIII 1,592,336 5,712.8 278.7
Ph seal maguindanao.png Maguindanao Shariff Aguak ARMM 801,102 4,900.1 163.5
Ph seal marinduque.png Marinduque Boac Rehiyon IV-B 217,392 959.3 226.6
Ph seal masbate.png Masbate Dakbayan sa Masbate Rehiyon V 707,668 4,047.7 174.8
Ph seal misamis occidental.png Kasadpang Misamis Dakbayan sa Oroquieta Rehiyon X 486,723 1,939.3 251.0
Ph seal misamis oriental.png Sidlakang Misamis Dakbayan sa Cagayan de Oro Rehiyon X 1,126,215 3,570.0 315.5
Ph seal mountain province.png Probinsyang Bukiron Bontoc CAR 140,439 2,097.3 67.0
Ph seal negros occidental.png Kasadpang Negros Dakbayan sa Bacolod Rehiyon VI 2,565,723 7,926.1 323.7
Ph seal negros oriental.png Sidlakang Negros Dakbayan sa Dumaguete Rehiyon VII 1,126,061 5,402.3 208.4
Ph seal northern samar.png Amihanang Samar Catarman Rehiyon VIII 500,639 3,498.0 143.1
Ph seal nueva ecija.png Nueva Ecija Dakbayan sa Palayan Rehiyon III 1,659,883 5,284.3 314.1
Ph seal nueva vizcaya.png Nueva Vizcaya Bayombong Rehiyon II 366,962 3,903.9 94.0
Ph seal occidental mindoro.png Kasadpang Mindoro Mamburao Rehiyon IV-B 380,250 5,879.9 64.7
Sidlakang Mindoro Dakbayan sa Calapan Rehiyon IV-B 681,818 4,364.7 156.2
Ph seal palawan.png Palawan Dakbayan sa Puerto Princesa Rehiyon VI 755,412 14,896.3 50.7
Ph seal pampanga.png Pampanga Dakbayan sa San Fernando Rehiyon III 1,882,730 2,180.7 863.4
Ph seal pangasinan.png Pangasinan Lingayen Rehiyon I 2,434,086 5,368.2 453.4
Ph seal quezon.png Quezon Dakbayan sa Lucena Rehiyon IV-A 1,679,030 8,706.6 192.8
40px Quirino Cabarroguis Rehiyon II 148,575 3,057.2 48.6
Ph seal rizal.png Rizal Dakbayan sa Antipolo Rehiyon IV-A 1,707,218 1,308.9 1,304.3
Ph seal romblon.png Romblon Romblon Rehiyon IV-B 264,357 1,355.9 195.0
Ph seal samar.png Samar Catbalogan Rehiyon VIII 641,124 5,591.0 114.7
Ph seal sarangani.png Sarangani Alabel Rehiyon XII 410,622 2,980.0 137.8
Ph seal siquijor.png Siquijor Siquijor Rehiyon VII 81,598 343.5 237.5
Ph seal sorsogon.png Sorsogon Dakbayan sa Sorsogon Rehiyon V 650,535 2,141.4 303.8
Ph seal south cotabato.png Habagatang Cotabato Dakbayan sa Koronadal Rehiyon XII 1,102,550 4,489.0 245.6
Ph seal southern leyte.png Habagatang Leyte Dakbayan sa Maasin Rehiyon VIII 360,160 1,734.8 207.6
Sultan Kudarat Isulan Rehiyon XII 586,505 4,714.8 124.4
Ph seal sulu.png Sulu Jolo ARMM 619,668 1,600.4 387.2
Ph seal surigao del norte.png Amihanang Surigao Dakbayan sa Surigao Rehiyon XIII 481,416 2,739.0 175.8
Ph seal surigao del sur.png Habagatang Surigao Tandag Rehiyon XIII 501,808 4,552.2 110.2
Ph seal tarlac.png Tarlac Dakbayan sa Tarlac Rehiyon III 1,068,783 3,053.4 350.0
Tawi-Tawi Panglima Sugala ARMM 322,317 1,087.4 296.4
Ph seal zambales.png Zambales Iba Rehiyon III 627,802 3,714.4 169.0
Ph seal zamboanga del norte.png Amihanang Zamboanga Dakbayan sa Dipolog Rehiyon IX 823,130 6,618.0 124.4
Ph seal zamboanga del sur.png Habagatang Zamboanga Dakbayan sa Pagadian Rehiyon IX 1,437,941 4,964.1 289.7
Zamboanga Sibugay Ipil Rehiyon IX 497,239 3,087.9 161.0

Pahibalo 1: Niadtong Pebrero 20, 1995, milusot ang usa ka balaodon nga nagbuak sa Isabela ngadto sa Isabela del Norte ug Isabela del Sur, apan ang maong pagbahin wala gayod mahitabo. Pahibalo 2: Niadtong Enero 3, 1986, natibuok ang Negros del Norte gikan sa Negros Occidental. Ang pagkahimo niini gideklarang dili pinasubay sa konstitusyon niadtong Hulyo 11, 1986, ug kini giwagtang pagka Agosto 18, 1986.

Tan-awa usab[usba | edit source]

Mga reperensiya[usba | edit source]

Mga sumpay sa gawas[usba | edit source]