Gen Z

Gikan sa Wikipedia, ang gawasnong ensiklopedya

Ang Generation Z (minubô: Gen Z) mao'y ang pundok sa katawhang nahimugso pagkahuman sa mga Milenyo ug sa wala pa ang Gen Alpha. Kanunay silang gitawag nga mga "zoomer."[1][2] Ang mga tigdukiduki bahin sa kining hilisgotan nag-ingon nga ang katawhan nga nahimugsô sa tungatunga hangtod sa kataposan sa napuloan-1990 ug sa pagsugod sa napuloan-2010 bahin sa usa ka pundok. Kining katawhan niining pundok mao'y kasagaran gilangkoban sa katawhan nga kansang mga ginikanan gikan sa Generation X.[3]

Mao kini ang kinaunahang pundok sa mga tawo nga nagdako pinaagi sa paggamit og Internet ug teknolohiya sukad pa sa ilahang pagkabatan-on. Ginatawag sila og mga "digital native" tungod kay kanunay silang aduna'y pagduol sa teknolohiya, bisan kon dili sila usa ka eksperto sa paggamit niini.[4][5][6] Dugang pa, ang dili maayo'ng mga epekto sa pagtan-aw sa mga iskrin sa dugay nga taknâ mas kusog sa mga tin-edyer kaysa sa gagmay'ng mga bata.[7] Kon itandi sa mga nangaging henerasyon, ang mga tawo sa Gen Z lagmit nga magkinabuhi nga labi ka hinay kaysa sa ilang mga nauna sa ilahang edad.[8][9] Aduna usab sila'y gamay'ng pagmabdos sa dihang sila'y mga tin-edyer ug naga-inom sila og gamay'ng alkohol apan dili kinahanglan ang ubang mga droga.[10][11][12][13] Ang mga tin-edyer gikan sa Gen Z mas nagpakabana sa pagbuhat og maayo sa tulunghaan ug sa pagkuha'g maayong mga trabaho kaysa mga nangaging henerasyon.[14][8] Mas maayo usab sila sa paghulat sa mga butang nga ilahang ganahan kaysa mga tin-edyer gikan sa napuloan-1960, bisan kon ang pipila ka mga tawo naghunahuna nga dili.[15] Ang pagpadala'g mga mensaheng sekswal gamit ang mga telepono nahimong mas kasagaran sa mga kabatan-onan, apan wala kaayo mahibalo bahin sa mga epekto niining kinaiya.[16] Dugang pa, ang mga subkultura sa Gen Z naa pa sa palibot, apan kini dili ingon ka mamatikdan sama kaniadto.[17][18]

Ang kababayen-an sa Gen Z samtang nag-selpon sila.
Ang babaye sa iyang selpon samtang ang lalaki galibot gamit ang dagitabnong eskoter.

Sa tibuok kalibotan, morag ang mga batan-ong babaye nagsugod sa pagkadalagita sa mas sayong panuigon kay sa ilahang naandan sa miaging ika-20 nga gatosay. Kini nga kausaban makaapekto sa ilahang kaayohan ug sa ilahang kaugmaon.[19][20][21][22] Dugang pa niini, aduna'y mga dalipunga ang gidaghanon sa mga ten-edyer ug mga batan-ong hamtong sa Gen Z mao'y mas daghan kaysa ubang mga tawo.[23][24] Mas nakahibalo usab sila sa mga problemahan sa kahimsog sa pangisip[14][12][25][26] ug kanunay nga giingong dili sila makakuha og igong tulog.[27] Sa daghang mga nasod, ang mga batan-on gikan sa Gen Z labing aduna'y mga problema sa ilahang panghunahuna ug kahimsog sa pangisip kaysa sa mga nangaging henerasyon.[28][29]

Ang kasamtagang kabatan-onan sa tibuok kalibotan mas nagagamit og elektronikong mga gadyet ug dili kaayo sila magbasa'g basahon.[30][31][32] Makaapekto kini sa ilahang katakos sa pagtagad,[33][34] sa mga pulong nga ilahang nahibaloan,[35][36] sa ilahang buluhaton sa eskwelahan,[37] ug unsa ka dako ang ilahang maamot sa ekonomiya sa kaugmaon. Sa Asya, ang mga magtutudlo sa napuloan-2000 ug napuloan-2010 kasagaran nangita'g nag-amuma sa mga nag-unang magtutuon; sa Kasadpang Uropa ug Tinipong Bansa, ang gipasiugda mao ang mga dili maayong tigpasundayag.[38] Dugang pa, ang mga magtutuon gikan sa Sidlakang Asya ug Singapora kanunay nakakuha'g labing kaayo nga marka sa mga international test sa napuloan-2010.[39][40][41][42]

Politikanhong panglantaw[usba | usba ang wikitext]

Ang politika sa mga kasagarang Gen Z halos susama sa mga Milenyo.[43] Kauban sa daghang mga sakop sa Gen Z nga makabotar sa mga piniliay sa ulahing bahin sa napuloan-2010 ug sayo sa napuloan-2020, miuswag ang boto sa mga batan-on.[44][45] Sa Tinipong Bansa, ang kasagarang kabatan-onan sa Gen Z aduna'y susamang panan-aw bahin sa politika ug katilingban sama sa mga Milenyo. Kasagaran sila'y labi ka liberal ug progresibo kaysa sa mga nangaging henerasyon.[46][47][48]

Ang pagpangutana'g mga opinyon bahin sa paglalin o mga immigrante mao'y makakuha'g lain-laing mga tubag gikan sa katawhan sa Gen Z.[49][50] Sa mga nasod diin ang kagamhanan maayo ang pagkaugmad nila, ang mga batan-on aduna'y gamay nga pagsalig sa ilahang kagamhanan ug uban pang mga institusyon kaysa sa mga nangaging henerasyon.[51]

Pag-apil-apil sa kalihokan[usba | usba ang wikitext]

Namulong si Greta Thunberg bahin sa mga pag-atake sa klima sa Civic Center Park sa Denver, niadtong Oktubre 2019.

Usa ka sayo nga kalihokang politikanhon nga pangunang gipalihok sa Gen Z mao ang School Strike for Climate niadtong Agosto 20, 2018. Nagprotesta sila tungod kay ganahan nila nga buhaton sa katawhan ang labi pa aron mahunong ang pagbag-o sa klima. Daghang mga kabatan-onan gikan sa lain-laing mga naspd ang misalmot sa maong kalihokan. Gisugdan kini sa usa ka batan-ong aktibista nga taga-Suwesya nga ginganla'g Greta Thunberg.[52][53]

Ang mga sakop sa Gen Z nga nakapaíkag sa politika mas lagmit nga dili mopalit o magtrabaho sa mga kompanyang dili susama sa ilahang mga tinuohan sa politika. Gigamit usab nila ang internet aron masulayan nga mabag-o ang mga panghitabo sa katilingban.[51]

Kahilig sa relihiyon[usba | usba ang wikitext]

Ang Gen Z mao ang henerasyon nga may labing gamay nga pagtuo sa relihiyon o dili kaayo relihiyoso sa kasaysayan.[54][55][56] Daghang mga sakop sa Gen Z ang dili motuo sa usa ka relihiyon labaw pa sa mga nangaging henerasyon. Dili sila ganahang mahimong kabahin sa usa ka relihiyon, apan daghan kanila nagatuo gihapon sa usa ka butang nga espirituhanon.[56] Sa Tinipong Bansa, ang kabatan-onan sa Gen Z nag-ingon nga dili sila motuo sa Diyos ikaduha sa kasagaran kaysa ubang mga henerasyon.[57]

Usa ka surbey nga gihimo niadtong 2016 sa Britanya nakakaplag nga 71% sa mga batan-on taliwala sa 18 ug 24-anyos ang wala'y relihiyon. Usa kini ka pag-uswag gikan sa miaging tuig, sa dihang 62% kanila wala'y relihiyon. Dugang pa, nakita sa usa ka surbi gikan sa 2018 nga kapin sa katunga sa katawhan nga nag-edad og 18 hangtod 24 ang may maayong kasinatian sa mga Kristohanon ug Kristiyanismo. Dos-tersiya niining grupoha sa pangedaron wala pa makasimba. Taliwala sa nahabilin nga ikatulo, 20% miadto sa pipila ka mga higayon sa usa ka tuig ug 2% miadto sa daghang mga higayon sa usa ka semana. 12% sa katawhan nga nag-edad og 18 ngadto sa 24 miuyon nga ang mga Kristohanon usa ka dili maayong impluwensya sa katilingban, kon itandi sa kapin sa katunga lamang nga wala mouyon. Alang sa pagtandi, 14% sa katawhan nga nag-edad og 25 hangtod 34 ang miuyon. Sa kinatibuk-an, 51% sa mga taga-Britanya ang wala mouyon niining pahayag, samtang 10% ang miuyon.[58]

Peligrosong mga pamatasan[usba | usba ang wikitext]

Pagmabdos sa kabatan-onan[usba | usba ang wikitext]

Ang mga tin-edyer sa Amerika nagapadayon sa dili pag-inom og alkohol o pakighilawas sa ilahang sayo nga pagkahamtong.[8] Sa sayong bahin sa ika-21 nga gatosay, ang pagmabdos sa kabatan-onan mikunhod sa tibuok kalibutan diin aduna'y daghang mga industriya. Kini tungod kay ang kontraseptibo dali nga makuha, ug ang mga kabatan-onan naglikay sa pakighilawas. Sa Nuzeland, ang gidaghanon sa mabdos nga mga kabatan-onan nga nag-edad og 15 hangtod 19 mikunhod gikan sa 33 matag 1,000 niadtong 2008 ngadto sa 16 matag 1,000 niadtong 2016. Ang mga dapit nga may daghang dagkong mga lungsod aduna'y gamayng pagmabdos sa mga tin-edyer kaysa sa ubang mga dapit, apan ang mga komunidad sa Maori adunay mas taas nga rate. Sa Ostralya, ang gidaghanon mao'y 15 kada 1,000 niadtong 2015.[59]

Mga pakisayran[usba | usba ang wikitext]

  1. "Words We're Watching: 'Zoomer'". Merriam-Webster. Oktubre 2021. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Pebrero 11, 2020. Gikuha niadtong Oktubre 25, 2021.
  2. "zoomer". Dictionary.com. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Enero 26, 2021. Gikuha niadtong 14 Hunyo 2020.
  3. "Who Are the Parents of Gen Z?". Signal Vine. 26 Agosto 2021. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Abril 7, 2022. Gikuha niadtong 10 Marso 2022.
  4. Turner, Anthony (2015). "Generation Z: Technology And Social Interest". Journal of Individual Psychology. 71 (2): 103–113. doi:10.1353/jip.2015.0021. S2CID 146564218.
  5. Twenge, Jean (Oktubre 19, 2017). "Teens are sleeping less – but there's a surprisingly easy fix". The Conversation. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Nobiyembre 12, 2020. Gikuha niadtong Nobiyembre 11, 2020.
  6. Strauss, Valerie (Nobiyembre 16, 2019). "Today's kids might be digital natives — but a new study shows they aren't close to being computer literate". Education. The Washington Post. Gikuha niadtong Nobiyembre 21, 2019.
  7. Adelantado-Renau, Mireia; Moliner-Urdiales, Diego; et al. (Septiyembre 23, 2019). "Association Between Screen Media Use and Academic Performance Among Children and Adolescents: A Systematic Review and Meta-analysis". JAMA Pediatrics. American Medical Association. 173 (11): 1058–1067. doi:10.1001/jamapediatrics.2019.3176. hdl:10234/186798. PMC 6764013. PMID 31545344.
  8. 8.0 8.1 8.2 "Teenagers are better behaved and less hedonistic nowadays". International. The Economist. Enero 10, 2018. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Septiyembre 19, 2020. Gikuha niadtong Septiyembre 29, 2020.
  9. Twenge, Jean (Septiyembre 19, 2017). "Why today's teens aren't in any hurry to grow up". The Conversation. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Nobiyembre 15, 2020. Gikuha niadtong Nobiyembre 13, 2020.
  10. Schepis, Ty (Nobiyembre 19, 2020). "College-age kids and teens are drinking less alcohol – marijuana is a different story". The Conversation. Gikuha niadtong Nobiyembre 21, 2020.
  11. Hymas, Charles (Disyembre 9, 2020). "Generation Z swap drink for drugs as class A use by 16-24-year-olds rises by half in seven years". The Telegraph. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Disyembre 10, 2020. Gikuha niadtong Disyembre 19, 2020.
  12. 12.0 12.1 Chandler-Wilde, Helen (2020-08-06). "The future of Gen Z's mental health: How to fix the 'unhappiest generation ever'". The Telegraph (sa pinulongang Ingles). ISSN 0307-1235. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Enero 10, 2022. Gikuha niadtong 2020-08-08.
  13. UCL (2020-08-06). "How to fix the 'unhappiest generation ever'". UCL News (sa pinulongang Ingles). Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Septiyembre 26, 2020. Gikuha niadtong 2020-08-08.
  14. 14.0 14.1 "Generation Z is stressed, depressed and exam-obsessed". The Economist. 2019-02-27. ISSN 0013-0613. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Marso 28, 2019. Gikuha niadtong 2019-03-28. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":35" defined multiple times with different content
  15. Protzko, John (Hunyo 2020). "Kids These Days! Increasing delay of gratification ability over the past 50 years in children". Intelligence. 80 (101451). doi:10.1016/j.intell.2020.101451. S2CID 218789047. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Pebrero 3, 2023. Gikuha niadtong Septiyembre 26, 2020.
  16. Del Rey, Rosario; Ojeda, Mónica; Casas, José A.; Mora-Merchán, Joaquín A.; Elipe, Paz (Agosto 21, 2019). Rey, Lourdes (ed.). "Sexting Among Adolescents: The Emotional Impact and Influence of the Need for Popularity". Educational Psychology. Frontiers in Psychology. 10 (1828): 1828. doi:10.3389/fpsyg.2019.01828. PMC 6712510. PMID 31496968.
  17. Petridis, Alexis (Marso 20, 2014). "Youth subcultures: what are they now?". The Guardian. Gikuha niadtong Enero 4, 2021.
  18. Watts, Peter (Abril 10, 2017). "Is Youth Culture A Thing of the Past?". Apollo. Gikuha niadtong Enero 4, 2021.
  19. Weir, Kirsten (Marso 2016). "The risks of earlier puberty". Monitor. American Psychological Association. 47 (3): 40.
  20. Lamothe, Cindy (Enero 12, 2018). "The health risks of maturing early". BBC Future. Gikuha niadtong Enero 9, 2021.
  21. Hochberg, Ze′ev; Konner, Melvin (2020). "Emerging Adulthood, a Pre-adult Life-History Stage". Frontiers in Endocrinology. 10 (918): 918. doi:10.3389/fendo.2019.00918. PMC 6970937. PMID 31993019.
  22. Eckert-Lind, Camilla; Busch, Alexander S.; Petersen, Jørgen H.; Biro, Frank M.; Butler, Gary; Bräuner, Elvira V.; Juul, Anders (2020). "Worldwide Secular Trends in Age at Pubertal Onset Assessed by Breast Development Among Girls: A Systematic Review and Meta-analysis". JAMA Pediatrics. American Medical Association. 174 (4): e195881. doi:10.1001/jamapediatrics.2019.5881. PMC 7042934. PMID 32040143.
  23. Graphic Detail (Oktubre 3, 2019). "The prevalence of peanut allergy has trebled in 15 years". Daily Chart. The Economist. Gikuha niadtong Oktubre 3, 2019.
  24. "Why everybody is suddenly allergic to everything". Health. National Post. Hulyo 30, 2019. Gikuha niadtong Nobiyembre 24, 2019.
  25. American Psychological Association (Marso 15, 2019). "Mental health issues increased significantly in young adults over last decade". Science Daily. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Disyembre 20, 2020. Gikuha niadtong Disyembre 31, 2020.
  26. Schraer, Rachel (Pebrero 11, 2019). "Is young people's mental health getting worse?". Health. BBC. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Enero 5, 2021. Gikuha niadtong Disyembre 26, 2020.
  27. University of Rochester (Enero 9, 2020). "Parents aren't powerless when it comes to sleep-deprived teenagers". Science Daily. Gikuha niadtong Enero 1, 2021.
  28. Maulik, Pallab K.; Mascarenhas, Maya N.; Mathers, Colin D.; Dua, Tarun; Saxena, Shekhar (2011). "Prevalence of intellectual disability: A meta-analysis of population-based studies". Research in Developmental Disabilities. 32 (2): 419–436. doi:10.1016/j.ridd.2010.12.018. PMID 21236634. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Septiyembre 26, 2020. Gikuha niadtong Septiyembre 15, 2020.
  29. Buckley, Nicholas; Glasson, Emma J.; et al. (Mayo 30, 2020). "Prevalence estimates of mental health problems in children and adolescents with intellectual disability: A systematic review and meta-analysis". Australian and New Zealand Journal of Psychiatry. The Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists. 54 (10): 970–984. doi:10.1177/0004867420924101. PMID 32475125. S2CID 219170827.
  30. Thomas, Leigh (Disyembre 3, 2019). "Education levels stagnating despite higher spending: OECD survey". World News. Reuters. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Pebrero 5, 2020. Gikuha niadtong Pebrero 5, 2020.
  31. Ferguson, Donna (Pebrero 29, 2020). "Children are reading less than ever before, research reveals". The Guardian. Gikuha niadtong Nobiyembre 7, 2020.
  32. Sliwa, Jim (Agosto 20, 2018). "Teens Today Spend More Time on Digital Media, Less Time Reading". American Psychological Association. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Nobiyembre 1, 2020. Gikuha niadtong Nobiyembre 8, 2020.
  33. "How Technology Affects the Attention Span of Children". Your Therapy Source. 2019-04-18. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Abril 17, 2021. Gikuha niadtong 2021-03-31.
  34. "Too Much Screen Time?". Penn State University. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Abril 17, 2021. Gikuha niadtong 2021-03-31.
  35. Massey University (Septiyembre 20, 2010). "Vocabulary on decline due to fewer books". Social Sciences. Phys.org. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Nobiyembre 12, 2020. Gikuha niadtong Nobiyembre 7, 2020.
  36. Adams, Richard (Abril 19, 2018). "Teachers in UK report growing 'vocabulary deficiency'". The Guardian. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Nobiyembre 9, 2020. Gikuha niadtong Nobiyembre 11, 2020.
  37. Busby, Eleanor (Abril 19, 2018). "Children's grades at risk because they have narrow vocabulary, finds report". Education. The Independent. Gikuha niadtong Nobiyembre 22, 2020.
  38. Clynes, Tom (Septiyembre 7, 2016). "How to raise a genius: lessons from a 45-year study of super-smart children". Nature. 537 (7619): 152–155. Bibcode:2016Natur.537..152C. doi:10.1038/537152a. PMID 27604932. S2CID 4459557.
  39. Chhor, Khatya (Disyembre 8, 2016). "French students rank last in EU for maths, study finds". France24. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Nobiyembre 8, 2020. Gikuha niadtong Disyembre 9, 2020.
  40. Alphonso, Caroline (Disyembre 3, 2019). "Canadian high school students among top performers in reading, according to new international ranking". The Globe and Mail. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Disyembre 3, 2019. Gikuha niadtong Nobiyembre 13, 2019.
  41. DeSilver, Drew (Pebrero 15, 2017). "U.S. students' academic achievement still lags that of their peers in many other countries". Pew Research Center. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Nobiyembre 20, 2020. Gikuha niadtong Nobiyembre 21, 2020.
  42. Wai, Jonathan; Makel, Matthew C. (Septiyembre 4, 2015). "How do academic prodigies spend their time and why does that matter?". The Conversation. Gi-tago gikan sa orihinal niadtong Enero 23, 2021. Gikuha niadtong Disyembre 19, 2020.
  43. Parker, Kim; Graf, Nikki; Igielnik, Ruth (Enero 17, 2019). "Generation Z Looks a Lot Like Millennials on Key Social and Political Issues".
  44. "2019 EU elections: A pro-European and young electorate with clear expectations | News | European Parliament" (sa pinulongang Ingles). European Parliament. 2019-12-07. Gikuha niadtong 2021-06-25.
  45. "Half of Youth Voted in 2020, An 11-Point Increase from 2016". circle.tufts.edu (sa pinulongang Ingles). Gikuha niadtong 2021-06-25.
  46. "Generation Z Looks a Lot Like Millennials on Key Social and Political Issues". Pew Research Center (sa pinulongang Ingles). Enero 17, 2019. Gikuha niadtong Nobiyembre 10, 2019.
  47. "On the Cusp of Adulthood and Facing an Uncertain Future: What We Know About Gen Z So Far". Pew Research Center’s Social & Demographic Trends Project (sa pinulongang Ingles). 2020-05-14. Gikuha niadtong 2022-07-31.
  48. "How the Covid shock has radicalised generation Z". The Guardian (sa pinulongang Ingles). 2021-06-02. Gikuha niadtong 2022-07-31.
  49. Weale, Sally (8 Pebrero 2017). "UK second only to Japan for young people's poor mental wellbeing". The Guardian. Gikuha niadtong 18 Abril 2018.
  50. Broadbent, Emma; Gougoulis, John; Lui, Nicole; Pota, Vikas; Simons, Jonathan (Enero 2017). "Generation Z: Global Citizenship Survey" (PDF). Varkey Foundation. Gikuha niadtong Nobiyembre 15, 2019.
  51. 51.0 51.1 Carnegie, Megan (Agosto 8, 2022). "Gen Z: How young people are changing activism". BBC Worklife. Gikuha niadtong Agosto 22, 2022.
  52. Luce, Ivan De (20 Septiyembre 2019). "12 Gen Zers who skipped school to march across New York for the Global Climate Strike share why this is the most urgent issue of their generation". Business Insider (sa pinulongang Ingles). Gikuha niadtong 2021-05-30.
  53. Keegan, Hannah (2019-12-17). "Greta Thunberg's effect on youth action on the climate crisis". Stylist (sa pinulongang Ingles). Gikuha niadtong 2021-05-30.
  54. Manning, Christel J. "Gen Z Is the Least Religious Generation. Here's Why That Could Be a Good Thing". Pacific Standard. Gikuha niadtong 2022-11-14.
  55. "Perspective: Young adults are losing their religion. Are their parents to blame?". Deseret News. 24 Abril 2022. Gikuha niadtong 2022-11-14.
  56. 56.0 56.1 Manalang, Aprilfaye T. (2021). "Generation Z, Minority Millennials and Disaffiliation from Religious Communities: Not Belonging and the Cultural Cost of Unbelief". Interdisciplinary Journal of Research on Religion. 17: 1–24.
  57. "Atheism Doubles Among Generation Z". Barna Group. Gikuha niadtong 2022-11-14.
  58. Sherwood, Harriet (Hulyo 12, 2018). "Post-millennial generation 'more tolerant' of Christianity". Religion. The Guardian. Gikuha niadtong Nobiyembre 24, 2019.
  59. Cooke, Henry (Mayo 16, 2017). "Teen birth rate halves since 2008". Stuff. Gikuha niadtong Nobiyembre 15, 2020.

Mga sumpay sa gawas[usba | usba ang wikitext]